Zomereczeem is een aandoening met meerde oorzaken waarbij paarden jaarlijks een terugkerende allergische reactie vertonen. De periode waarin zomereczeem zich uit loopt van maart tot oktober, maar hangt nauw samen met de weersomstandigheden en de mate waarin het dier lijdt aan deze aandoening. Zomereczeem uit zich in verschrikkelijke jeuk, vooral in de staart en manen. Hierdoor wordt de naam staart en maneneczeem ook veel gebruikt voor deze aandoening. Door het schuren worden vaak de manen en de staart kaal en vaak kapot geschuurd. Soms hebben de dieren ook erge jeuk op de buik, hoofd en benen. Paarden die gevoelig zijn voor zomereczeem krijgen meestal in de 2e of 3e zomer de eerste verschijnselen. De dieren die op latere leeftijd voor het eerst in contact komen met de Culicoide vlieg, zullen later verschijnselen krijgen. Helaas zijn er ook al enkele gevallen bekend waarbij voor de 2e zomer paarden zomereczeem vertonen.
Zomereczeem wordt vaak verward met andere jeukende aandoeningen zoals; mijten, luizen, schimmels,aarsmaden, voedselallergie, zomerwonden, of allergie tegen andere stoffen zoals bijvoorbeeld shampoo. Zorg ervoor dat er is vastgesteld dat het dier zomereczeem heeft voor enige behandeling wordt toegepast. Een dierenarts kan door middel van een bloedtest vaststellen dat of paard zomereczeem heeft, ook kunnen eerst de andere mogelijkheden worden uitgesloten.
Bij paarden met zomereczeem is de allergische reactie op te wekken door inspuiten met antigenen uit de speekselklieren van de Culicoide vlieg. Dit wordt als bewijs gezien dat de Culicoide vlieg de oorzaak is voor de klinische klachten. Steken van deze vlieg wordt gezien als belangrijkste oorzaak van deze allergie. Deze vliegjes zijn 3-5 mm groot en er zijn vele soorten. In Nederland zijn er 5 typen die bij gevoelige paarden reactie oproepen. De vrouwelijke Culicoide vlieg heeft bloed nodig om eitjes te leggen, de mannelijke vlieg voed zich met nectar. De paarden die het meeste last hebben van deze aandoening zijn Friezen, IJslanders, Haflingers, Shetlanders en Fjorden. Doordat er duidelijk een hogere frequentie van zomereczeem wordt aangetroffen bij deze rassen zijn veel wetenschappers ervan overtuigd dat erfelijkheid ook een rol speelt. De onderzoeken die hiernaar gedaan zijn geven echter wisselende resultaten.
Ook bij deze aandoening is voorkomen beter dan genezen. Hierbij is het belangrijkste dat het aantal steken door de Culicoide vlieg voorkomen of gereduceerd wordt.
De vliegen komen voor op plekken met stilstaand water en hebben een hekel aan wind en felle zon. In de kuststreken komen deze vliegen nauwelijks voor, vele paarden met zomereczeem worden dan ook verkocht naar de kust. Om thuis het aantal beten te reduceren zijn er speciale dekens in de handel. Bij deze dekens is het belangrijk dat de deken niet te warm is maar wel zowel de staart, manen als de buik beschermd. Ruitersportzaken hebben een ruime keuze eczeemdekens, die qua preventie toch het meeste beschermt tegen de steken van de Culicoide vlieg. Verder kan met behulp van vliegenmiddelen en hygiëne het aantal vliegen rond het paard verminderd worden. Door het tijdstip van de weidegang aan te passen kan de confrontatie met de Culicoide vlieg verminderd worden. De Culicoide vlieg is voornamelijk actief rond de schemer en ’s nachts. Het beste is om de paarden buiten deze tijden weidegang te bieden. Wel is dit ook zeer afhankelijk van het weer. Bij broeierige warme dagen komen de vliegjes veel meer voor dat bij winderig koud weer. Laat de paarden op deze risicodagen wat korter of niet buiten terwijl op de winderige koudere dagen de weidegang zonder veel problemen verlengd kan worden. Voor de ontwikkeling van de larve naar het vliegenstadium hebben de jonge Culicoides een broeierige, vochtige plek nodig. De plek waar veel Culicoide larven voorkomen zijn vennetjes, paddenpoeltjes maar ook rottend fruit kan een bron zijn. Culicoide vliegen kunnen maar zeer geringe afstand vliegen, dus het wegnemen van deze bronnen in de omgeving van het paard kan een verlichting van de zomereczeem klachten opleveren.
Door ’s avonds het licht in de stal niet aan te laten, wordt het aantal vliegen in de stal verminderd. Hierdoor wordt het aantal contacten met andere insecten gereduceerd, want de Culicoide vlieg wordt eigenlijk nooit binnen gezien. Door goed in de stal te ventileren kan ook het aantal vliegen sterk gereduceerd worden. Zet maar wat ramen open, zodat de frisse lucht door de stal kan. Om het dier zelf wel wat verlichting te geven zonder dat direct zelfbeschadiging optreed zijn er speciale borstelframes in de handel. Deze kunnen gemonteerd worden op de wand van de stal.
Als niet voorkomen kan worden dat het paard kale of kapotte plekken krijgt is het belangrijk deze plekken soepel te houden. Hierdoor wordt voorkomen dat de plekken openscheuren. De aangedane plekken kunnen soepel gehouden worden met vet zoals olie, vaseline of uiercreme. Let er bij olie wel op dat het dier niet direct daarna in de volle zon komt te staan, in verband met verbranden. Zorg er verder voor dat de aangedane plekken schoon blijven om secondaire infecties te voorkomen.
Zomereczeem is helaas nog niet te genezen. Wel zijn er mogelijkheden om de reactie te verminderen. Op dit moment is preventie het belangrijkste deel van de behandeling.
Verder kan het paard ingespoten worden met Corticosteroïden. Dit zorgt ervoor dat het immuunsysteem niet zo snel meer een reactie kan geven op de steken. In het algemeen werkt deze behandeling goed, maar door de bijwerkingen wordt deze behandeling niet vaak toegepast. De bijwerkingen van langdurige Corticosteroïden behandeling is voornamelijk hoefbevangenheid.
Verder kan het paard geënt worden met Insol®. Dit middel is normaal voor schimmelinfecties maar geeft soms verlichting bij paarden met zomereczeem. Daarbij wordt er wel een hogere dosering gegeven. Bijwerkingen hiervan zijn niet bekend.
De derde mogelijkheid is desensibiliseren. Hierbij wordt de stof waarvoor het paard allergisch is in toelopende hoeveelheid en aflopende frequentie bij het paard ingespoten. Hierdoor wordt het immuunstelsel van het paard als het ware heropgevoed. Van deze behandeling zijn goede resultaten bekend.