Garantie gifvrij hooi enige redding voor paarden.
U zult denken “Hé dit artikel heb ik vaker gelezen” en dat kan kloppen, reeds meer malen heb ik over dit bloempje geschreven met als titel “een wolf in schaapskleren” en “Weidebloempje is sluipmoordenaar”. Steeds heb ik er nieuwe feiten aan toegevoegd en zo een aardige opsomming gemaakt over de gavaren van deze gevaarlijke sluipmoordenaar. Ook nu weer heb ik er nieuwe feiten en verhalen in dit artikel verwerkt zodat ik u voor de allerlaatste maal via deze weg probeer te waarschuwen voor het gevaar dat onzichtbaar op de loer ligt en wat een onomkeerbare pijnlijke dood van uw paarden of pony's ten gevolgen kan hebben.
Hier het Jacobskruiskruid in volle glorie op het moment dat het gaat bloeien aan de rand van een doorsnee polderweggetje
Jacobskruiskruid in volle bloei, let op de tros van kleine gele bloemetjes.Paarden en ponyhouders moeten bij aankoop van hooi altijd de garantie eisen dat het dodelijke Jacobskruiskruid er niet in zit. Alleen dan is zeker da ze hun trouwe viervoeters niet ongemerkt de dood in jagen. Dat stelt Linda van Wuijckhuise van de Gezondheidsdienst voor Dieren (GD) in een landelijk nieuwsblad. Hierin word ook vermeld dat Rundveedeskundige van Wuijkhuise sinds een jaar of vier verscheidene monsters van verdacht hooi en gestorven dieren heeft opgestuurd gekregen, van bezorgde boeren. Hij vond inderdaad het kruid met het bijbehorende gif. Deze krant weet ook te vermelden dat het KWPN de eis steunt om gifvrije garanties te vragen aan foeragehandelaren. Het beste is geen hooi te kopen uit begrazingsgebieden of, als ze toch natuurhooi willen hebben, de garantie moeten vragen of het Jacobskruiskruid niet aanwezig is in het hooi. Men kan niemand tot deze maatregel dwingen, de enige die deze verordening kan geven is de sectorraad paarden binnen het Productschap voor Vee en Vlees. In die koepel zitten naast fokkers, ook springruiters en voerbedrijven. Paarden en ponyhouders zijn de meest kwetsbare groep om hun dieren te vergiftigen met dit massaal oprukkende kruid. Zij willen graag vrij grof hooi van schrale gronden en juist dit soort schrale gronden en weide zijn de ideale plekken voor het Jacobskruiskruid om te verspreiden. Ook in de provincie Drenthe is deze schadelijke plant erg in opmars en daarom hebben zij een folder uitgebracht waarin word gewaarschuwd voor de gavaren van het Jacobskruiskruid.
Jacobskruiskruid is de naam van een charmant geel bloempje dat in de weide en bermen groeit. De plant dankt haar naam aan het feit dat ze bloeit in de tweede helft van juli, voor het feest van Sint-Jacob. Afgelopen zomers verbaasde het me hoeveel pracht en praal je in de bermen naast wegen vindt, vooral het Boerenwormkruid is een lust voor het oog. Tussen deze pracht en praal vind je dikwijls ook het geel bloeiende Jacobskruiskruid. Al deze kruidensoorten worden voornamelijk verspreid doordat men een mengsel hiervan gebruikt voor het inzaaien van natuurterreinen. Ook zullen er bermen zijn die zich kennelijk uitstekend lenen voor de groei van deze kruidensoorten. Ik wil het in dit verhaal nogmaals hebben over het Jacobskruiskruid, dat de gezondheid van het vee en vooral die van onze pony's in gevaar kan brengen. Het kruid lijkt vooral welig te tieren op weiden en bermen die matig tot niet bemest worden. Bij biologische landbouw wordt minder bemest (ik houd hier geen pleidooi tegen biologische landbouw) maar het risico van vergiftiging met Jacobskruiskruid is daar wel groter. Nu al is te zien dat het kruid zich fors aan het ontwikkelen is en straks na de bloei verspreidt het zich ook naar de naastgelegen weilanden en percelen. Het plantje kwam tot voorkort vooral voor op zandgrond maar door bijvoorbeeld uitwisseling van stro en hooi van boeren onderling komt Jacobskruiskruid hoe langer hoe meer ook op kleigrond voor. Het is waarschijnlijk goed u te waarschuwen voor de gevaren van deze bijzondere en gevaarlijke plant.
De overheid en natuurbeschermingsorganisaties zijn steeds bezig om naar mogelijkheden te zoeken de natuur in Nederland - die onder invloed van menselijke activiteiten is beschadigd - te beschermen en te herstellen. Vaak wijst men met een beschuldigende vinger naar de land- en tuinbouw, de industrie, het verkeer en naar werkzaamheden die in het verleden zijn uitgevoerd. Dat enkele van deze werkzaamheden werden uitgevoerd om de land- en tuinbouw nieuwe kansen te bieden om te overleven en te kunnen zorgen dat wij goed maar betaalbaar voedsel tot onze beschikking hebben, wordt gemakshalve maar gauw even vergeten. Er is een overvloed aan voedsel in ons economisch rijke land waardoor veel mensen kunnen kiezen. Dat heeft mede tot gevolg dat er een hang is naar meer natuurlijke producten en het creëren van nieuwe natuurgebieden. De overheid speelt hierop in door het aankopen en pachten van gronden en die op een zodanige manier te veranderen dat de mensen de indruk krijgen dat men slaagt in het doen herleven van de natuur zoals die in het verleden geweest moet zijn. Ik heb het idee dat die beelden uit het verleden vaak worden geromantiseerd en dat men feitelijk de natuur die men nastreeft nooit echt heeft gekend. Het spreekt veel mensen aan om landerijen die met een bloemenzaadmengsel zijn ingezaaid, in de zomermaanden te zien als een zee van bloemen. Ook mij spreekt het erg aan maar ik houd in mijn achterhoofd dat in sommige van die prachtige bloemenweiden een wolf in schaapskleren schuilt.
Er zijn bloemenvelden die ontstaan door natuurbeheer, die veel gevaar op kunnen leveren voor het vee en vooral de paarden en pony's die in hun omgeving grazen. Veel bloemen en planten zijn in staat, nadat ze zijn uitgebloeid, zich over grote afstanden te verspreiden. De verschillende soorten distels zijn hier een goed voorbeeld van. Echter er zijn ook planten die hiertoe in staat zijn maar die een gevaar vormen, vooral de verschillende kruiskruidsoorten. Een heel duidelijk voorbeeld van deze kruidensoorten is het Jacobskruiskruid (Senécio Jacobaéa). Dit kruid is in staat zijn zaadpluizen door de wind over grote afstanden te laten verspreiden en heeft een zeer grote kiemkracht. Vooral schrale weiden, die wij meestal hebben voor onze pony's om te voorkomen dat ze te vet worden, zijn een uitstekende groeiplaats voor deze planten en de gevolgen voor onze pony's kunnen desastreus zijn. Jacobskruiskruid is namelijk een zeer giftige plant, zowel in verse vorm als in kuilgras of hooi. Het gevaar is het grootst als het Jacobskruiskruid in het hooi of kuilgras terechtkomt. Waarom zult u denken, nou heel eenvoudig. Onze pony's herkennen het als giftig en eten er gewoon omheen. Alleen als een weide hellemaal overwoekerd is dan blijft er weinig over voor de dieren en gaan ze het uit pure nood eten. Nee het probleem doet zich vooral voor als gemaaid en gedroogd gras aan de dieren gevoerd word. Het is dan versnipperd en de dieren herkenen het niet meer als zijnde giftig en eten het gewoon met de rest van het hooi op. Het gif in de plant beschadigd de lever, lange tijd merk je er hellemaal niets van, pas als de lever voor ¾ beschadigd is geeft deze het op en worden de dieren ziek. Op dat moment word het bloed van het dier niet meer door de lever gezuiverd en zou het een langzame, zeer pijnlijke dood. Bij vergiftiging kunnen de volgende verschijnselen optreden: coördinatiestoornissen, gebrek aan eetlust, onrustige bewegingen, krachteloosheid en onomkeerbare levercirriose.
Een boer had twee jaar geleden zijn vee gevoerd met het hooi wat afkomstig was van de vliegbasis in Woensdrecht. Dit kwam hem zuur te staan, 130 runderen werden door het Jacobskruiskruid vergiftigd en een groot deel stierf hierdoor. Gevaar voor de volksgezondheid is er nauwelijks, als een koe of paard er last van heeft is het erg ziek, koeien zullen daardoor geen melk meer geven. Voor zover bekend slaat het gif zich alleen op in de lever en niet in het spierweefsel, ofwel het vlees wat bij de consument in de pan terechtkomt. Tegen het Jacobskruiskruid bestaat geen enkel middel om het lichaam van de pony of koe te ontgiften, er is dus letterlijk geen kruid tegen gewassen om het in onze dieren weer te neutraliseren. Bij een ernstige vergiftiging is het risico groot dat het dier zal sterven. Er is nog een argument om zeer voorzichtig met deze plant te zijn want ook voor ons mensen schuilt er een gevaar in Jacobskruiskruid. Onderzoek heeft uitgewezen dat indien bijen honing verzamelen uit de bloemen van dit kruid, zelfs de honing een gevaar oplevert voor menselijke consumptie. De zorg die we zouden moeten hebben over dergelijke bloemenweide blijkt dus duidelijk uit de bovengenoemde feiten.
Hoe herken ik de plant.
foto onder:
Het onderste blad van Jacobskruiskruid is tijdens de bloei meestal afgestorven. De bladen zijn gekarteld. De bloeitijd is van juli tot oktober.foto rechts:
Zo zien de rozetten er het eerste jaar uit, ze zijn dan nog klein en makkelijk te verwijderen.foto links:
Jacobskruiskruid begint als een kleine kroon van blaadjes op de grond, het tweede jaar is de plant nog niet zo heel groot maar begint wel met bloeien. De middennerf van de bladeren tussen de slippen is gaaf. De wortelstok is afgeknot. De stelen van de hoofdjes zijn rechtopstaand en vormen een grote tamelijk dichte tros. De onderste bladen zijn niervormig- veerdelig met eivormige, gekartelde eindslip, de bovenste veerdelig, met langwerpige, vaak 2-3-spletige slippen. De bloeitijd is van juli tot oktober. De plant komt voor op grasgronden, aan wegen, dijken en op open zand in de duinen. In literatuur uit Amerika afkomstig, wordt de plant als volgt omschreven: Het is een tweejarige plant waarvan het zaad vaak in de herfst en vroege winter ontkiemt. Het volgende jaar vormt het een rozet en het jaar daarop bloeit het en zet zaad af. De bladeren zijn aan de bovenkant donkergroen en aan de onderkant witachtig groen, ze hebben diep ingesneden, bot getande bladeren met een onregelmatig uiterlijk. Bloemgroepen bloeien op stevige lange stelen die tot twee meter hoog kunnen worden. Iedere samengestelde bloem bestaat uit vele bloemhoofdjes met (normaliter) 13 bloemblaadjes. De zaden hebben een wit pluimpje en worden door de wind verspreid, waardoor het aantal planten snel toeneemt. Een enkele plant kan wel 150.000 zaden produceren die wel vijftien jaar in de bodem kunnen liggen voordat ze ontkiemen. De sterke lichtkleurige wortels kunnen kleine bijwortels ontwikkelen die actief gaan groeien als gevolg van mechanische vernietiging of rooien.
De bestrijding van het Jacobskruiskruid.
De simpelste en meest werkzame manier is het uitsteken van de rozetten. In de meeste gevallen is de besmetting van de planten in de omgeving van een besmettingshaard zo groot
dat aan uitsteken geen beginnen meer is. Helaas zal men dan over moeten gaan op chemische middelen en komen de zogenaamde groeistoffen in aanmerking. Enkele van die middelen zijn bijvoorbeeld, MCPA en 2,4-D. Een bijkomstig probleem is dat bij dit soort middelen ook andere tweezaadlobbigen, zoals klaver vernietigd worden. Voor een effectieve bestrijdings- methode kan men het best een professioneel iemand raadplegen. Een vaststaand feit is dat de bestrijding met chemische middelen het best kan worden toegepast als de plant nog in zijn rozet (begin) stadium is. Ook staat vast dat men niet met een eenmalige bestrijding kan volstaan omdat is gebleken dat de kiemkracht van het Jacobskruiskruid zo groot is dat het gewoon het volgende jaar weer tot ontwikkeling komt. Als de landerijen eenmaal zijn besmet zal men blijvend alert moeten zijn. In de Verenigde staten worden wel proeven gedaan met de rups van de Sint-Jakobsvlinder, die leeft van de blaadjes van Jacobskruiskruid. De rups slaat het gif tijdens zijn rupsenstadium op in zijn lichaam en raakt het weer kwijt tijdens het verpoppen. Een paar jaar geleden werd in ons land het vrijwel verdwenen Jacobskruiskruid bewust gezaaid in natuurgebieden, omdat biologen de St. Jacobs vlinder een gunstige leefomgeving wilde bieden. De rupsen (bekend als zebrarupsen) hebben geel/zwarte banden; de waarschuwingskleuren van de natuur. Ook is het van belang dat overheden en instellingen die op dit punt nalatig zijn in het beheer en onderhoud van hun terreinen, op die nalatigheid gewezen worden omdat zij in de meeste gevallen de gevaren ervan niet kennen.
Alles wat ik aan informatie verzamel, inclusief kleuren foto's van het Jacobskruiskruid, zal ik ook op mijn website zetten en toevoegen. Op deze mannier hoop ik dat meer en meer mensen zich bewust gaan worden van de gevaren van deze “Wolf in schaap kleren”.
Tot slot wil ik dan ook graag een oproep doen aan iedereen die gevallen van het dodelijke Jacobskruiskruid kent, of er een artikel van in de kranten of ander tijdschrift vind, dit aan mij te melden. Bij voorbaat mijn hartelijk dank hiervoor.
E-mail: Jacobskruiskruid@stalvennebos.nl
Foto's en artikel,
Rhodé Thielen-van Praat
Jacobskruiskruid is een samengesteldbloemige plant. Hij heeft een tros van kleine gele bloemetjes. In de flora wordt deze plant als volgt omschreven: de vruchten der schijfbloemen zijn dicht behaard.De onderste bladen van de plant zijn tijdens de bloei meestal afgestorven.WWW.STALVENNEBOS.NL