Bokt.nl

JoSav schreef:

Bij het tekenen van schaduwen moet je in eerste instantie weten waarom je dingen in een tekening donkerder of lichter tekent. Je hebt twee redenen: iets is licht of donker qua tint en de regels van lichtval. Als er licht in jouw gezicht valt zullen de delen die uitsteken meer licht vangen dan de delen die wat dieper liggen, of buiten de lichtbundel vallen.
Ter illustratie: je neusrug steekt het verst uit, en vangt het meeste licht. Ook je wangen (jukbeenderen) zullen meer licht vangen. Je lippen en kin vangen meer licht dan de delen ertussenin: tussen je lippen is het donker, het deukje in je kin is donkerder dan de gedeeltes eromheen. Door op die manier te kijken naar licht kun je zien dat die algemene stelregel (wat uitsteekt is lichter, wat dieper ligt is donkerder) klopt. Dan heb je nog slagschaduwen: je neus maakt een slagschaduw: als het licht van links komt slaat de schaduw naar rechts, en andersom. Dat maakt gedeeltes die in die schaduwbaan liggen wat donkerder terwijl ze misschien wel genoeg uitsteken om veel licht te kúnnen vangen: ze vallen in de slagschaduw van iets anders.

Hoe teken je zoiets?
Je maakt gebruik van een enorme hoeveelheid heel dicht bij elkaar liggende grijstinten (bij zwartwit tekenen): van bijna wit tot heel erg donker. Dit krijg je door je potlood heel licht aan te zetten (dat de punt bijna het papier niet raakt) tot heel flink te drukken (pas op dat je niet te hard doet anders gaat de boel glimmen en breekt je punt).
Probeer eerst eens met je hand te oefenen. Leg je hand plat op tafel. Leg hem er zo voorzichtig op dat je nauwelijks de tafel voelt. En verhoog dan steeds meer de druk, stapsgewijs, tot je de tafel bijna in tweeën drukt (bij wijze van spreken). Pas deze techniek vervolgens toe met je potlood op een vel papier. Zet eerst losse streepjes: van zo licht mogelijk naar steeds een klein beetje donkerder. Zet minstens een stuk of 12 streepjes, allemaal steeds wat donkerder. Vervolgens ga je die streepjes proberen naar elkaar toe te blenden, zodat je een hele mooie overgang krijgt van heel licht naar steeds donkerder. Dat is je basis. Samen met de regel over wat uitsteekt is lichter en wat dieper ligt (je neusgat lijkt wel bijna zwart!) en dan een heel klein beetje de regel van wat is de basiskleur (donkerbruin teken je donkerder dan lichtblond bijv) krijgt je tweedimensionale tekening de indruk drie dimensionaal te zijn. Klinkt allemaal heel logisch, is het ook, maar als je het niet heel bewust in je achterhoofd houdt weet je niet goed WAT je nou aan het tekenen bent.

JoSav schreef:

Vorm, maar wat is dat dan?

Bij het definieren van spieren werkt het in principe hetzelfde als je de vorm van het hoofd weergeeft; dit doe je namelijk ook aan de hand van de schedel die eronder ligt (en natuurlijk de spieren) vaak zonder dat je het echt doorhebt. Een dier heeft namelijk een bepaalde vorm door spieren en botten. Maar waarom kun je dat zien? Dat kun je zien door lichtval. Vorm zie je dus dankzij het licht en de schaduw die erop valt. En de vorm wordt weer bepaald door diezelfde schaduw en licht alsmede door de bot- en spierstructuur van het dier. Donker betekent namelijk niet altijd dat het een donkere KLEUR heeft, maar vaak ook dat het verder ofwel dieper gelegen is dan wat lichter van kleur is. Licht betekent niet altijd een lichte KLEUR, maar net zo vaak dat het meer uitsteekt dan de donkerdere gedeeltes en het daarom meer licht vangt. Dit is hoe het komt dat als je een wit paard ziet tegen een witte achtergrond je geen wit geheel ziet maar toch echt een wit paard tegen een witte achtergrond en wanneer je een zwart paard ziet tegen een zwarte achtergrond je echt geen zwarte massa voor je ogen hebt. Het is dus van belang dat je in alle gevallen, wanneer je realistisch wilt tekenen gebruik maakt van die kennis.

Daarnaast moet je ook een en ander weten van bot en spierstructuur.

Eerst de basis.
Wil je toch een idee hebben hoe je dat licht en donker dan goed kunt zien (de vorm dus) kun je foto's gebruiken. Die maak je dan zwartwit/greyscale. Dan zie je ineens al heel wat meer licht en donker contrast. Door de contrastwaarden aan te passen van de foto (ofwel de contrasten harder te maken en zo dus er echt een ZWART-WIT plaatje van te maken) zie je het al veel beter en krijg je al veel meer een idee van hoe het zit. Nu is dat wat overdreven om te tekenen, maar het maakt duidelijk waar het dieper/donkerder is en waar juist niet. Zo geef je je tekening de illusie dat hij net als een echt paard driedimensionaal is.

Om dit goed te kunnen moet je oefenen, goed leren kijken en de structuur van een paard op zo'n manier begrijpen dat je het naar papier en potloodstreepjes kunt vertalen. Zonder minstens een basis van skelet en spierkennis zal het nooit 'echt' uitzien. Hoe beter je dat dus weergeeft, des te gedetailleerder wordt je uiteindelijke tekening.

Het punt is dat je rekening moet houden met: donker omdat het niet in het licht valt, donker omdat het dieper ligt en donker omdat het donker van kleur is. Maar, donker van kleur betekent niet altijd donker om te zien, net zoals licht van kleur niet altijd licht is om te zien. Snap je een beetje wat ik bedoel?

Ogen die dus iets verder in hun kassen liggen zijn dus iets donkerder eromheen dan ogen die iets minder diep liggen. Jukbeenderen steken uit en zijn dus op het punt waar ze het meest uitsteken doorgaans ook het lichtst van tint. In de oren valt minder licht en is het dus donkerder, behalve op die schattige uitstekende haartjes waar het licht op valt. Vat je hem? En ja, hoe meer je wil weergeven hoe meer werk het is. De hoeveelheid werk die je ervoor neemt kan liggen tussen de 30 minuten en honderden, soms wel duizenden uren (en nee, gek genoeg overdrijf ik niet) per tekening.

Veel mensen geven vorm aan door middel van een gedefinieerde lijn. Vorm is geen lijn. Vorm is een overgang van licht naar donker, die heel genuanceerd is. Lijnen bestaan niet in alles wat driedimensionaal is of driedimensionaal uitziet.
De ''lijn" is donker wanneer het ook daadwerkelijk iets dieper ligt maar eromheen is het ook nog een beetje diep, alleen wat minder diep. Hoe doe je dat dan? Nou, dat maak je dan iets minder donker. Ligt er een bolle spier naast of gedeeltelijk over de holle spier, of holte, dan maak je het steeds lichter tot je op het hoogste punt van die spier aanbeland bent waarna het weer langzaam dieper en dus donkerder wordt. Als je dus op een stukje komt waar de huid iets verder terug licht maak je dat weer langzaam donkerder tot je op het diepstgelegen punt bent, enzovoorts. Je zult moeten oefenen om aan te voelen hoe ver je hiermee kunt en moet gaan per tekening. Besef dat wit nooit helemaal wit is maar dat er altijd een heel klein beetje grijs in zit.

Verschillende grijswaarden hoef je niet met verschillende potloden aan te geven. Zeker om te oefenen is 1 grafietstift of 1 potlood ruim voldoende.

Vragen als "welk potlood heb ik nodig om een gezicht te tekenen" zijn dus eigenlijk overbodig. Je moet zelf uitvissen welke potloodhardheden je fijn vindt maar je kunt met de meeste algemene, wat zachtere potloden meer dan prima uit de voeten. Je hebt geen 10 verschillende hardheden nodig, dat is werkelijk overdreven en overbodig.

Je kunt druk uitoefenen met je hand. Je kunt namelijk het tafelblad dat naast en onder je staat heel zachtjes aandrukken en heel hard, allemaal met dezelfde hand. Zo zacht dat het lijkt alsof je het nauwelijks aanraakt.
Probeer eens met 1 potlood minstens 10 verschillende tinten te maken, los en onder of naast elkaar door druk uit te oefenen dan merk je vanzelf hoe ver je kunt gaan met heel licht tot heel donker:

Als je dit een beetje onder de knie hebt kun je ze achter elkaar doen:

Dat heet blending. Zo gaat de ene tint in de andere over. En dat is de basis van vorm aangeven.

Je kunt dit blending nog subtieler maken door gebruik te maken van een doezelaar.

Een doezelaar is papier dat gedrukt is in de vorm van een potlood waarmee je heel fijn overgangen kunt maken. Als je wat grafiet of houtskool op je doezelaarpunt hebt verzameld kun je er zelfs heel fijn lichte tinten mee maken. Probeer dat maar eens op een los vel papier.

JoSav schreef:

TER VERDUIDELIJKING:
Een bol tekenen is niet het tekenen van een cirkel, maar het gebruik maken van lichtval. Je ziet dat iets een vorm heeft door licht, want in het donker zie je immers alleen maar een zwarte massa (geen hand voor ogen en dus ook geen vormen). Denk daar eens over na, en probeer dat toe te passen in een tekening.

Wat zie je nou eigenlijk echt? En waarom is iets licht of donker? Als je het waarom van een schaduw weet zal het je makkelijker afgaan het te tekenen. En met de oefening zul je leren hoe subtiel je kunt werken met 1 enkel potlood of stukje houtskool. Potlood of houtskool is in principe dezelfde zwartwit techniek licht-donker, en dus niet makkelijker of moeilijker. Sommige mensen vinden grafiet (potlood) te fijn en anderen vinden houtskool te stoffig en grof. Dat moet je voor jezelf uitvinden, want de eigenlijke 'truc' is hetzelfde.