Tips gevraagd om te oefenen met haf van 1,5jaar oud?

Moderators: Neonlight, C_arola, Firelight, Sica, Dyonne, NadjaNadja, balance, Essie73

Toevoegen aan eigen berichten
 
 
Nagano

Berichten: 3172
Geregistreerd: 07-11-09

Tips gevraagd om te oefenen met haf van 1,5jaar oud?

Link naar dit bericht Geplaatst door de TopicStarter : 23-09-10 09:42

hoi
mijn haflinger van net 1,5 jaar komt eind oktober weer op stal te staan
nu wil ik dingen met hem gaan doen(nee niet rijden of longeren hoor )
wel zo als voetje geven en stil staan en goed mee lopen leren
wie heeft er nog meer leuke tips wat ik met hem kan /mag gaan doen
hij komt namelijk weer een half jaar terug op stal ivb de winter
en dan wil ik niet dat hij zich gaat vervelen
na dat half jaar gaat hij weer 24/7 de wei op
heb wel al aan de opfok waar hij staat gevraagt of hij in de contaner wei er bij mocht tijdens de winter
en als die er dit jaar weer kwam dan mocht dit
anders komt hij in een stal met zen tweeen te staan
wie weet er iest voor ons om te leren samen
Laatst bijgewerkt door Revanches op 23-09-10 16:27, in het totaal 1 keer bewerkt
Reden: Titel iets aangepast ter verduidelijking.

SofieHavan

Berichten: 1931
Geregistreerd: 15-05-08
Woonplaats: België

Link naar dit bericht Geplaatst: 23-09-10 09:53

Fijn! :D

Ik heb een 2 jarige merrie waar ik vaak mee ga wandelen op straat, leert ze vanalles kennen, verkeer, wegenwerken,...

Ook is ze ondertussen 'zadelmak'. Hiermee bedoel ik dat ik een zadeldoek op haar rug kan leggen (zelf smijten ondertussen), een licht ponyzadeltje (zo eentje uit kunststof) en dat ik de singel rond haar buik kan doen en sluiten (niet aanspannen, enkel leren dat je de singel onder de buik doorneemt en sluit). Ondertussen kan ik ook naast haar (ter hoogte van het zadeltje) op en neer springen zodat ze al die gekke 'ruiter' bewegingen al goed kent. Hoofdstel (zonder bitje) aan doen, riempjes sluiten (opnieuw niet aanspannen enkel sluiten). Ik doe dit max 1x in de maand, heel kort, dit alles duurt max een kwartier/20min. Voor de rest loopt ze gewoon op de weide.

Trailer laden kan je ook doen ter afwisseling. Op en af de trailer en uitvoerig belonen.
Deken op en af leggen, eerst rustig en als ze het fijn vindt, ietsjes brutaler,... werken op vertrouwen, en als ze angst toont opnieuw heel rustig beginnen.

Gewoon nooit te lang werken met zo'n jonkie, die zijn dat snel beu, ik ben max 20minuten met haar bezig en dat maximum 1x in de week. Voor de rest komt ze wel dagelijks in de hand, veranderen van weide, eten geven,...

Veel succes ermee!

Nagano

Berichten: 3172
Geregistreerd: 07-11-09

Re: tips tips tips tips tips tips

Link naar dit bericht Geplaatst door de TopicStarter : 23-09-10 09:58

kijk hier heb ik wat aan
hij staat nu wel op een wei waar overdag veel verkeer komt
langs de rijksweg dus daar is hij al minder bang van hoop ik straks zou je zien als ik met hem ga wandellen vlipt hij door van iedere auto hihihi
iemand hier tips voor als dit toch gaat gebeuren

SofieHavan

Berichten: 1931
Geregistreerd: 15-05-08
Woonplaats: België

Link naar dit bericht Geplaatst: 23-09-10 10:06

Ik zou hem gewoon aan een halstertje nemen en hem zeker niet langs de auto's laten lopen, daar moet jij lopen. Verder heb ik mijn kleintje in 'fases' geleerd. Eerst door een kleine rustige straat waar ze heel soms een auto tegenkwam, af en toe een fietser... dan een drukkere straat maar waarbij tussen mij en de straat nog auto's geparkeerd staan, zodat het verkeer niet rechtstreeks voorbij zoeft.
Nu kunnen we gewoon langs een drukke 2 vaksbaan wandelen zonder problemen. Hoor ik iets 'eng' komen zoals een grote vrachtwagen, motor ofzo dan ga ik naast haar staan, praat tegen haar en zet haar in de richting van het aankomend geluid zodat ze kan zien wat er komt. Mijn ervaring is dat ze dan minder schrik hebben dan wanneer ze niet zien wat er af komt maar dat wél ineens naast hen voorbijzoeft. Uiteindelijk zal ze volgens mij ook leren dat dat groot lawaai haar geen kwaad doet.

Belangrijk is dat je een goede vertrouwensband hebt met je paard. Mijn kleine vertrouwt me door en door en ik ben vast besloten dat vertrouwen voor geen geld van de wereld te schenden. Dus ga zeker geen onnozele of onverantwoorde dingen doen want dat vertrouwen is goud waard.

Nog een tip, als je gaat wandelen: zorg dat er iemand mee is die eventueel kan helpen mocht het fout gaan. Gewoon iemand die naast je loopt en die ook je paardje kan gerust stellen bij problemen. Zo sta jij er ook niet alleen voor.

Zo'n jong paard is héél dankbaar. Mijn baby is echt dé max en hangt als een wel opgevoed (met respect voor mij dus) hondje aan mij.

cybrdynk

Berichten: 87
Geregistreerd: 20-09-10
Woonplaats: Julianadorp

Link naar dit bericht Geplaatst: 23-09-10 10:11

Met poetsen en kriebelen op moeilijke plekjes kun je ook heel lang druk zijn. Kijken waar hij niet graag aangeraakt wil worden en dat langzaam opbouwen om daar toch te mogen aaien en poetsen. Wel vriendelijk door blijven poetsen als ze het niet fijn vindt op die plek, maar dan even op een plek wat wel goed is. Daarna weer zachtjes terug naar die moeilijke plek. Bijv. onder de buik, singelplekje moet ook een fijne plek worden.

z0rr0
Berichten: 3069
Geregistreerd: 19-07-04
Woonplaats: Huizen

Link naar dit bericht Geplaatst: 23-09-10 12:18

ik heb dingen gedaan als met pionne inde bak lopen enzo
paraplu's
simpele dingen
spelen
als ik door de bak liep em meenemen
en vooral lekker kind laten zijn.

Ewan

Berichten: 273
Geregistreerd: 12-02-10
Woonplaats: Haarlem

Link naar dit bericht Geplaatst: 23-09-10 12:30

je kan ook wat vrijheidsdressuur gaan doen... is erg leuk

en inderdaad wat zorro zegt, een soort schriktraining aan de hand... gewoon zelf wat leuke dingen bedenken... (paraplu, wit rood lint spannen, pionnen en bijv een vlag)

Ennnnn wat ik heeeeel erg leuk vind... is met een paardenvoetbal laten spelen... vinden ze vaak op het begin erg eng (een grote bal wat op je af rolt)... maar na een tijdje vinden ze het erg leuk en gaan ze er ook uit zichzelf mee spelen.

Nagano

Berichten: 3172
Geregistreerd: 07-11-09

Link naar dit bericht Geplaatst door de TopicStarter : 23-09-10 13:24

maar mag zo,n jong ding dan al wat vrijheidsdressuur doen
we hebben daar ook een longeer bak kan dat daar dan in of is dat te klein denken jullie
waar ik nu met hem sta daar is het niet zo druk met de auto,s maar we moeten wel eerst de weg over steken voor dat we naar de bak kunnen
dus ga zeker veel wandellen met hem een ook met iemand er bij
als er nog iemand leuke tips weet zijn die altijd welkom
dit is hem nu trouwens [HA] van veulen tot stoere haflinger

Nagano

Berichten: 3172
Geregistreerd: 07-11-09

Link naar dit bericht Geplaatst door de TopicStarter : 23-09-10 20:49

niemand geen leuke tips meer :o :o
mogen ook tips zijn wat ik met vhd kan doen met hem

Ragenbol

Berichten: 431
Geregistreerd: 09-06-09

Link naar dit bericht Geplaatst: 29-09-10 12:04

Je kunt ook al oefenen met been bescherming, want dan vind hij/zij dat later niet raar. Dus bandages, peesbescherming enzo. En je kan wat basis dingen leren. Bijvoorbeeld op welk teken hij/zij achteruit moet lopen, dat hij/zij moet stoppen als jij dat ook doet. Dat soort oefeningen. En ik deed ook oefenen met spullen over zijn lichaam vrijven, iets wat kraakt en iets zacht. Ik zou nog geen pony zadel opleggen, dat is niet goed voor de rug, je kan miss wel een longeersingel gebruiken met een dekje eronder. Succes en veel plezier!

sierdable55
Berichten: 58
Geregistreerd: 22-09-10

Link naar dit bericht Geplaatst: 30-09-10 08:58

je kan ook wat vrijheidsdressuur gaan doen... is erg leuk

en inderdaad wat zorro zegt, een soort schriktraining aan de hand... gewoon zelf wat leuke dingen bedenken... (paraplu, wit rood lint spannen, pionnen en bijv een vlag)

Deze manier van aanpak hebben wij ook. Het versterkt het vertrouwen en geeft later
met zadelmak maken zeer veel voordelen mits niets onder dwang gebeurd en het altijd gebeurd
op een speelse wijze.Let wel op fouten die insluipen bij een jong paardje deze zijn moeilijk of
niet meer te herstellen.

Nagano

Berichten: 3172
Geregistreerd: 07-11-09

Link naar dit bericht Geplaatst door de TopicStarter : 30-09-10 09:55

sierdable55 schreef:
je kan ook wat vrijheidsdressuur gaan doen... is erg leuk

en inderdaad wat zorro zegt, een soort schriktraining aan de hand... gewoon zelf wat leuke dingen bedenken... (paraplu, wit rood lint spannen, pionnen en bijv een vlag)

Deze manier van aanpak hebben wij ook. Het versterkt het vertrouwen en geeft later
met zadelmak maken zeer veel voordelen mits niets onder dwang gebeurd en het altijd gebeurd
op een speelse wijze.Let wel op fouten die insluipen bij een jong paardje deze zijn moeilijk of
niet meer te herstellen.

ik krijg hulp van 2 mensen een die bijna alles weet van vrijheids dresuur en een die al jaren in rijd
dus dit moet goed gaan :D :D

sierdable55
Berichten: 58
Geregistreerd: 22-09-10

Link naar dit bericht Geplaatst: 30-09-10 10:57

Dat komt dan ook beslist goed. Af gelopen maandag heb ik een merrie met veulen gekregen,
alles is rustig geen problemen,Ik wil perse dit veulen bij mij houden is voor mij de eerste keer
dat ik een veulentje heb,geen opfok dus. Verder staat bij mij nog twee d pony's en mijn paard
cardy 26 jaar met pensioen. Jij bent meer thuis zo als ik lees in de opfok dus veulens.
eind november word het veulen afgespeend kan ik alles bijelkaar laten lopen of maak ik een
fout,wat kan ik doen om dit te vermijden.

Nagano

Berichten: 3172
Geregistreerd: 07-11-09

Re: Tips gevraagd om te oefenen met haf van 1,5jaar oud?

Link naar dit bericht Geplaatst door de TopicStarter : 30-09-10 13:08

zo thuis in de veulens ben ik niet hoor
deze kanjer is ook mijn eerste veulen
en daarom heb ik voor opfok gekozen
dan hebje meer hou vast en iemand om op terug te vallen als je een goede opfok heb
en mensen kennen die al veel met paarden hebben gedaan dat helpt ook veel
ik hoop voor jouw dat ook alles goed gaat
maar dat denk ik van wel hoor gewoon sterk in je schoenen staan nee is nee en ja mag

sierdable55
Berichten: 58
Geregistreerd: 22-09-10

Link naar dit bericht Geplaatst: 30-09-10 14:01

Afbeelding

Ik had dit kereltje graag bij mij gehouden,maar ik heb de zelfde voorzichtigheid als
jou. Ik heb de mogelijkheid om hem bij kennissen te plaatsen die hebben ook jonge
paarden en verstandt van jonge paardjes. Bedankt voor je schrijven en lees hieruit
begin niet aan iets waar je geen verstand van hebt.

Nagano

Berichten: 3172
Geregistreerd: 07-11-09

Link naar dit bericht Geplaatst door de TopicStarter : 30-09-10 15:21

hoi zeker bij de kenissen doen daar kan hij echt veulen zijn
en dan heb je altijd goede hulp bij de hand
en zo leer je heel veel ook zelf
dat heb ik ook zo ervaren
maar wat een kanjer is dit zeg lief koppie zit er op :o

doei

Berichten: 3606
Geregistreerd: 02-06-09
Woonplaats: Den Haag

Link naar dit bericht Geplaatst: 30-09-10 16:04

- Ik zou eerst oefenen op wandelen aan de hand (ho, stap, ho, stap).
Het liefst in een bak of afgesloten ruimte, je moet eerst controle hebben en je hafje moet jou gaan begrijpen.
Ook kan je het commando naar achter erbij leren, dat komt heel vaak van pas! Probeer je paard over zijn hele lichaam aan te raken (ook de benen) dit kan je doen met een zweep als verlengde van je arm of met je handen...

Stel:
Jij loopt maar je paard loopt jou voorbij: Ho, paar pasjes naar achter en weer wegstappen. Loopt hij je weer voorbij? Consequent herhalen.
Niet boos worden, heel rustig blijven en gewoon weer opnieuw doen.

- Later kan je zelfs het halstertouw weglaten en herhaal je de commando's al spelend in de bak.
Je kan de draf dan ook introduceren. Spelenderwijs ontwikkelen jullie een "taal" met elkaar, je paardje gaat jou vertrouwen en begrijpen.

- In de bak kan je pionnen, vuilniszakken, paraplu's leggen. Wandel met je paardje over de vuilniszakken etc.

- Met poetsen zou ik beginnen je paardje tussen 2 touwen te zetten. Begin eerst gewoon met 1 minuutje! Blijft hij rustig staan? Belonen...
Oefen ook "om" gaan.
Wanneer dit goed gaat haal je borstels tevoorschijn laat hem eraan snuffelen, haal rustig een borsteltje over hem heen en bouw dit uit naar een hele poetsbeurt inclusief hoeven krabben.
Zo kan je ook de wasplaats oefenen: Zet hem in de wasplaats en beloon.
Doe dit gewoon een paar keer en zet pas na een paar keer oefenen de kraan aan laat een emmer water vollopen zodat hij ziet wat er gebeurt. Laat hem wat drinken uit die emmer water en laat voorzichtig de waterstraal tegen ze benen aan komen.

- Wanneer je dan helemaal zeker van je zaken bent, je hafje een beetje kent, hij jou vertrouwd en begrijpt. Dan zou ik buiten met hem gaan wandelen.
Bouw dit ook weer op: 5 minuten weglopen en weer terug... Maak het steeds wat langer...

Wees consequent, gebruik vaste commando's, Brrraaafff/ Goedzo (lieve stem). Bijten, schoppen, meesleuren en steigeren (zorg dat je niet verrast wordt hierin veel jonge paarden gaan dit uitproberen en snappen niet dat dit niet mag, jij bent degene die laat weten: Dit mag dus niet!) direct afstraffen met een brul "NEE" dit moet je a la minute binnen 3 seconden afstraffen na die 3 seconden is het dan ook klaar Probeer echt positief naar je paard toe te doen, je paard is de spiegel van jou ziel. Wanneer jij zenuwachtig, onrechtvaardig en lelijk tegen hem doet zal hij ook zo worden.

Je weet dat ik mijn jonge haflinger (toen nog hengst) ook zelf heb opgevoed. In onze pb-tjes zie je wat een schat het is en wat een fijn paard ik er nu aan heb.
Ik hoef eigenlijk nooit boos op hem te worden en heb constant een lieve stem tegen hem, wanneer ik iets niet wil hoef ik alleen NEE te roepen en daarna uit te leggen wat ik wel wil.

In de eerste 2 weken dat hij bij me was:
- Heeft hij gesteigerd aan me hand: Boze stem: NEE!!!, ruk naar beneden (kwam niet naar beneden), tik op zijn hoofd en klaar!
- Een keer geprobeerd me velletje te pakken meteen een klets op zijn neus met de boodschap NEE!!!
- En een keer meegesleurd naar het land, wat ik ook a la minute heb aangepakt met de boodschap NEE!!!
Dit heeft hij hierna nooit meer gedaan en ik ben erg blij dat ik hem direct heb laten merken dat dit soort gedrag niet mag. Als wij als mens niet laten merken dat iets niet mag dan weet het paard niet beter. Zorg dat je voorbereid ben, want als ze 1 keer doorhebben dat iets mag/ kan dan is het moeilijker op te lossen.

Succes!

MarcR
Berichten: 1418
Geregistreerd: 10-01-08

Link naar dit bericht Geplaatst: 30-09-10 16:56

Werk aan zijn opvoeding, zorg dat hij jou als de leider van de kudde ziet. Als dit goed zit heb je een stevige basis waarop je kan verder werken de volgende jaren.

Wat uitdagend is voor paard en begeleider is "In hand trail".
Dit is een western wedstrijd discipline maar kan je ook als training gebruiken, het is een versie van de gewone trail maar dan vanaf de grond.
Hiervoor stel je in de piste enkele obstakels op zoals brug, poort, balken om over en tussen te stappen, enz, het is de bedoeling deze obstakels op de juiste wijze te passeren.
Voor hoe het juist gaat kan je best eens naar een western wedstrijd gaan kijken, bij de WRAN en de NQHA kan je enkel trail zien bij de Dutch Paint Horse Club kan je trail en in hand trail zien.
Voor plaatsen en data moet je maar eens op hun websites kijken.

sierdable55
Berichten: 58
Geregistreerd: 22-09-10

Link naar dit bericht Geplaatst: 30-09-10 20:15

De twee vorige berichten zijn volgens mij geschreven door parelli of hoe ze ook heten.
Bij mij komt dit altijd over als het paard dit doet dan duw je op dat knopje of je trekt aan
dit belletje. het is niet bedoelt om mensen te beledigen iedereen doet het op zijn eigenwijzen
om een succes te berijken.
Een paardje van ander half jaar is een paarden kind en heeft zeker nog twee jaar voordat
die zadelmak gemaakt wordt. Het belangrijkste voor mij bij een jong paardje is
ontspannen moet hij zijn- vertrouwen moet hij krijgen in mij en BELONING.
Dit is met deze leeftijd het belangrijkste Dit zijn eenvoudige oefeningen die ieder paardje
begrijpt, ontspannig blijft naar de volgende oefening paardje niet ontspannen terug naar de
eerste oefening.Blijf tussen het spanningsveld ontspannen en vertrouwen opbouwen..
Je eigen gevoel zegt je nu weer een stap verder neem de tijd neem geduld mee.
Blijf altijd rustig en denk altijd een gespannen paard kan ik niets leren nu niet en
ook als die ouder is.niet. Ik werk altijd met gevoel veel gevoel met mijn paarden
werken duurt ook meestal langer voordat ze op het niveau zijn van mijn collega's,
iedereen moet weten hoe hij werkt de mijne hoeft beslist niet de beste te zijn,
maar ik werk eenmaal zo en voel mij hier het beste bij. en heb van mijn 5paardjes
geen een die ooit een verkeerde stap zet.

tamary

Berichten: 31192
Geregistreerd: 19-06-02
Woonplaats: Drenthe

Re: Tips gevraagd om te oefenen met haf van 1,5jaar oud?

Link naar dit bericht Geplaatst: 30-09-10 20:40

Doe alles aan beide kanten. Leiden, dingetjes op en af doen, enz. Die regel trek je later ook door naar het inrijden trouwens.

Corrigeer niet alleen ongewenst gedrag, maar wees ook heel gul met het belonen van wel gewenst gedrag. Dier moet niet alleen duidelijk weten wat niet mag, maar ook wat wel gewenst is. Beide geven duidelijkheid en houvast.

Ga lekker wandelen en zoek rustig aan allerlei dingen op die hij later onder het zadel ook moet kunnen. Kies lastig terrein uit, kronkelpaadjes, heuveltjes/dijkjes/talud, etc. is goed voor de spieren. Tijdens die wandelingen kan je onderweg kleine oefeningen doen en ho, stap, draf en halt op stemcommando zetten. Om ervoor te zorgen dat pony zijn hele lichaam gebruikt is elke keer halthouden stapje achteruit doen ook een goede. Zo leert pony om achterhand te gebruiken met halthouden ipv alleen op de voorhand te vallen.

Ook wijken voor druk is erg prettig voor de mens. Stapje opzij (voorhand en achterhand), of achteruit zodat je erlangs kan of kan sturen als pony niet kan draaien waar die zichzelf tussen heeft gefriemelt.
Achterhand + voorhand opzij combineren geeft wijken, als hij dat op de grond al kan gaat dat onder het zadel veel makkelijker (geldt voor alle rijoefeningen trouwens).

sierdable55
Berichten: 58
Geregistreerd: 22-09-10

Link naar dit bericht Geplaatst: 30-09-10 21:52

Belangrijk is dat je een goede vertrouwensband hebt met je paard. Mijn kleine vertrouwt me door en door en ik ben vast besloten dat vertrouwen voor geen geld van de wereld te schenden. Dus ga zeker geen onnozele of onverantwoorde dingen doen want dat vertrouwen is goud waard.
geschreven door SofieHaven.


Dit heb je toch alleen berijkt met ontspanning vertrouwen en belonen.?
drie jaar geleden een paardje gekocht waar niemand iets in zag zitten,
ook veel opmerkingen van collega's vaak ook niet zo'n leuke.
3 jaar gewerkt met mijn kleinkind was toen 10 jaar met goed resultaat.
Alleen maar met de methode ontspannen vertrouwen en souplesse,
ok er moet nog verder gewerkt worden maar we zitten nu al bij de eerste
drie.http://www.youtube.com/watch?v=FPZV0vYpK9M



.

MarcR
Berichten: 1418
Geregistreerd: 10-01-08

Link naar dit bericht Geplaatst: 01-10-10 20:33

sierdable55 schreef:
De twee vorige berichten zijn volgens mij geschreven door parelli of hoe ze ook heten.


Ik denk dat je de reacties eens beter moet lezen.
Ik heb niets met Parelli maar zit in de western wereld en geef Nagano een idee wat ze met haar jong paard kan doen.

sierdable55
Berichten: 58
Geregistreerd: 22-09-10

Link naar dit bericht Geplaatst: 01-10-10 22:45

Ik had mij eigenlijk met dit thema niet moeten inlaten.
en geef je hierin ook gelijk.Ik volg al meer als twintig jaar
Horst Becker Richard- Hinrichs- Athur Kottos Heldeborg allen
afkomstig uit de weense rijschool.Deze methode van inrijden van
paarden bevalt mij beter en past beter bij mijn karakter.Staat ook
vaak haaks op het gene wat op de dag van vandaag gebruikelijk is.
De uitlating over parelli is niet terecht op dat terrein zit ik werkelijk
op een nul niveau.Paul western stables in oirbeek is twee kilometer
bij mij vandaan,ben er nog nooit geweest hier kan ook niet over mee
praten.[Man spricht immer von „Lösen und vorwärts Reiten“. Aber wo die Energie herkommen soll die das Pferd benötigt um locker vorwärts zu gehen fragen sich leider immer noch zu wenige. Heute sind viele Pferde verspannt gestresst und fest, weil sie nicht über die geforderten Kraftreserven verfügen die notwendig wären um in Lektionen zufrieden und souverän auszuführen.

Für mich gibt es eine einfache Regel dafür; Lockerheit & Kraft ergibt Ausdruck und Souveränität.]

Hier heb ik meer interesse in en is ook gewoon een keus die je maakt,sorry voor deze domme opmerking

Nagano

Berichten: 3172
Geregistreerd: 07-11-09

Re: Tips gevraagd om te oefenen met haf van 1,5jaar oud?

Link naar dit bericht Geplaatst door de TopicStarter : 02-10-10 08:01

Horst Becker Richard- Hinrichs- Athur Kottos Heldeborg allen
afkomstig uit de weense rijschool bestaat hioer ook een website van???
en ik ben heel blij met elk advies alls is welkom

sierdable55
Berichten: 58
Geregistreerd: 22-09-10

Link naar dit bericht Geplaatst: 02-10-10 11:07

Ik denk dat ik je hiermee geen plezier doe. Ik zelf woon een kwatier van aken de soers af
waar zich alles afspeeld meetings voorbeelden hulp enz. eigenlijk een heel groot scala.
alles in de duitse taal. Beter is volgens mij kijken in je eigen regio daar zullen best veel kundige
mensen zitten waar direct op kunt terug vallen deze heb je volgens mij al vlak bij de hand. Als je
iets speciaals wil weten zet ik wel een gedeelte van het les pakket op deze site.

http://www.google.de/#hl=nl&source=hp&q ... jnM39KbcUw