@dienetje: Er staat niet echt hoe je het moet oplossen, wat bedoel je met 'het'? Dit is het artikel:
Bit, nr. 154 maart 2008
Wat snoer je aan?
Strakker hoofdstel lost niets op
Luistert je paard niet goed tijdens het rijden? Voor veel ruiters is dit een reden om de neusriem nog eens flink aan te trekken. Een rijkunstig probleem los je echter nooit op door je hoofdstel strakker vast te maken, waarschuwen de deskundigen.
Theoretisch gezien zou je door een strak dichtgebonden neusriem de zenuw die uit de schedel treedt ter hoogte van de neusriem (de nervus infra-orbitalis) kunnen irriteren, waardoor een paard een verdoofd gevoel krijgt in de neus en bovenlip. Oren hechten aan op het 'slaapbeen' in de schedel. Een te kleine frontriem kan op de lange termijn negatieve gevolgen hebben voor de vrije beweeglijkheid van dit slaapbeen. Bij een te strakke keelriem komt bij een paard dat aan de teugel loopt de luchtpijp in de knel. ''Er bestaat een Amerikaans onderzoek waarbij groeven in het neusbeen van paardenschedels werden aangetroffen, veroorzaakt door aangesnoerde neusriemen.", vertelt Paul Versluis. Hij is paardengebitsverzorger en geeft lezingen als consulent van Mylerbitten. Aanleuningsproblemen zijn zijn specialiteit.
Verbloemen
Paarden die tegen de hand in gaan, achter de teugel kruipen, hun mond opensperren, met de tong naar buiten lopen of kantelen met hun hoofd. Versluis ziet de voorbeelden regelmatig. Zijn ervaring: er wordt snel naar hulpmiddelen, zoals een strak aangesnoerde neusriem, gegrepen om het werkelijke probleem te verbloemen. "Een dikke neusriem verdeelt de druk wel, maar als je die te strak doet kan een paard zijn kaken niet van elkaar krijgen. Dat geeft stress en verzet." Daardoor wordt het probleem dus niet opgelost. Tijdens zijn clinics ziet Versluis bij acht van de tien 'probleempaarden' een te strak hoofdstel. "Soms is het kopstuk te klein zodat het leer in de oren snijdt. Onderhoud van het leer is ook een punt: te hard en te stug leer voelt onprettig voor een paard. Wat ik echt het meest zie, is een verkeerd vastgemaakte neusriem. Te strak, te laag of te hoog."
Een mens is in verhouding tot een paard klein en veel minder sterk. Door het gebruik van een bit, waarmee veel pijnlijke druk in de mond kan worden uitgeoefend als er constant hard aan wordt getrokken, wordt het hoofd naar beneden gedwongen. Een paardenhoofd is lang, er ontstaat door die vorm een soort hefboomwerking. De krachten die vrijkomen op de eerste halswervels zijn een veelvoud van de trekkrachten van de ruiter. Iets om als ruiter bij stil te staan.
Vervelend gevoel
Paardenosteopaat Martine Burgers is in haar praktijk nog nooit een paard tegengekomen dat door een verkeerd vastgemaakt hoofdstel fysieke problemen kreeg. "Wel dat een paard door een val of doordat hij had gehangen in het halster een blokkade in de regio van het hoofd of de nek opliep, waardoor het dragen van een hoofdstel vervelend aanvoelde voor hem. Als het hoofdstel dan ook nog niet goed past of verkeerd is vastgemaakt wordt het extra akelig voor het paard. Je kunt het je voorstellen als een cap die goed past. Heb je hoofdpijn, dan kan de pijn door het dragen van diezelfde cap verergeren, al betekent het niet dat die ineens minder goed past." Vindt een paard het hoofdstel vervelend doordat hij een blokkade rond zijn hoofd heeft, dan is het aanpassen van het hoofdstel niet voldoende om de klachten te laten verdwijnen.
Kan een te los hoofdstel ook problemen geven? Burgers denkt dat het knap vervelend voor een paard kan zijn als de riempjes rond zijn hoofd constant klapperen en bewegen. "Het paard raakt daar waarschijnlijk wel geirriteerd door, maar lichamelijke consequenties heeft het niet."
Te veel spanning
Hoe doe je het hoofdstel goed om, zodat het je paard niet belemmert of beschadigt? "Een hoofdstel moet zo zitten dat het nergens klemt of knelt. Een aansnoerneusriem is een prima ding, als je 'm maar niet aansnoert.
Punt is dat ruiters die hun paard niet aan de teugel krijgen te vaak denken dit op te lossen met aanpassingen aan het harnachement. Meestal is het geen kwestie van niet willen, maar door een fysiek probleem niet kunnen. Als er bij een lichamelijke blokkade hulpmiddelen als te strakke neusriemen of hulpteugels worden gebruikt, kunnen de problemen verergeren. Als een paard consequent met veel hand aan de teugel wordt getrokken kan dat irritatie geven op de eerste halswervel en kan er in deze regio een te hoge spanning ontstaan. Het is echt niet erg als je even druk neemt en weer loslaat. Vasthouden tot een paard nageeft is een ander verhaal. Een paard vangt dit op door zich sterker te maken. Je kweekt er alleen dikkere nekspieren mee en die wil je nou juist niet", legt Burgers uit.
Martelwerktuig
"Als een hoofdstel en een bit goed passen is er niets aan de hand. Zo niet en in handen van een ruwe of onkundige ruiter kan het een martelwerktuig worden", zegt Frans van Toor, paardenarts van kliniek De Raaphorst in Wassenaar. Hij vindt het jammer dat bij gebrek aan rijkunst vaak aan het harnachement wordt gerommeld of naar hulpteugels wordt gegrepen, die vervolgens als dwangteugels worden gebruikt. "De hefboomwerking daarvan is enorm en dat kan zeker problemen geven." Van Toor vergelijkt een hoofdstel met een auto, die bij gebruik door een getraind persoon geen gevaar oplevert, terwijl een kind er de grootste ongelukken mee maakt. "Wij zien in onze kliniek zelden problemen door een te strak hoofdstel. Wel door verkeerde bitten. Tijdens een onderzoek naar rugklachten of bij rijproblemen onderzoeken we ook altijd de spieren net achter de oren, waar het hoofdstel druk op uitoefent. Van zenuwpijn is nooit sprake, maar slecht passende hoofdstellen kunnen daar wel voor spierproblemen zorgen."
Als een paard tijdens een operatie lang op de zijkant van zijn hoofd heeft gelegen zonder voldoende ondersteuning, kan de zenuw 'nervus facialis' afgekneld raken, wat een hangende lip tot gevolg heeft. "Ik heb dit echter nog nooit gezien door de invloed van een te strak aangesnoerde neusriem. Alleen moet je als ruiter wel goed realiseren dat een paard nooit lekker los in zijn lijf kan lopen met al die spanning op zijn kaak." Hij adviseert niet zomaar een hoofdstel en een bit te kopen uit een catalogus, maar je deskundig te laten adviseren. "Het hoofdstel moet bij je paard passen."
* Kijk of er ruim twee vingers van een volwassen mens tussen de neusriem en het paardenhoofd kunnen. Zo strak mag de neusriem zitten en niet strakker.
* De hoge neusriem ligt goed als je 'm twee vingers onder het jukbeen houdt.
* De sperriem hoort zo vastgemaakt te zijn dat de neusriem niet naar beneden wordt getrokken en hij niet vanzelf over de kin af gaat.
tekst: Tessa van Daalen