Geplaatst Algemeen
Met de publicatie in de Staatscourant van 15 april 2026 is het besluit tot aanwijzing van gemachtigde instanties (GI’s) voor de identificatie en registratie van paarden formeel vastgesteld. Dit besluit, dat per 1 juli 2026 in werking treedt, markeert een belangrijke wijziging in de organisatie van het Nederlandse paspoortsysteem voor paardachtigen.
De kern van de wijziging ligt in het beperken en centraliseren van publieke taken die samenhangen met de uitgifte van paardenpaspoorten en de registratie van gegevens in de centrale databank. Waar deze verantwoordelijkheden voorheen bij een groter aantal stamboeken en organisaties lagen, worden deze nu belegd bij (op dit moment) vijf aangewezen instanties. Daarmee wordt uitvoering gegeven aan Europese regelgeving die inzet op een hogere mate van uniformiteit, betrouwbaarheid en controleerbaarheid van identificatie- en registratiesystemen.
Verschuiving van verantwoordelijkheden
De aanwijzing van GI’s leidt tot een duidelijke scheiding tussen private en publiekrechtelijke taken binnen de sector. Stamboeken blijven verantwoordelijk voor de fokkerij-inhoudelijke aspecten, zoals identificatie van het dier, afstammingsregistratie en de inhoudelijke samenstelling van het paspoort. Tegelijkertijd worden de formele registratie in de centrale databank en de uiteindelijke afgifte van het paspoort gepositioneerd als publieke taken, die onder verantwoordelijkheid van de aangewezen instanties vallen.
Deze herschikking betekent in de praktijk dat stamboeken die niet als GI zijn aangewezen, hun processen moeten aanpassen en afspraken maken met een GI voor de afronding van het paspoortproces. Voor aangewezen GI’s geldt dat zij hun fokkerij-inhoudelijke processen moeten scheiden van de formele registratie taken en paspoortuitgifte. Daarmee ontstaat een meer gelaagde uitvoeringsstructuur, waarin taken functioneel worden gescheiden maar operationeel op elkaar moeten aansluiten.
De aangewezen GI’s per 1 juli 2026 betreffen:
- Koninklijke Nederlandse Hippische Sportfederatie (KNHS)
- Koninklijk Warmbloed Paardenstamboek Nederland (KWPN)
- Nederlands Shetland Pony Stamboek (NSPS)
- Nederlandse Rijpaarden- en Ponystamboek (NRPS)
- Vereniging het Nederlands Welsh Pony en Cob Stamboek (NWPCS)
- Effecten voor de sectorstructuur
De concentratie van bevoegdheden bij een beperkt aantal organisaties heeft gevolgen voor onze sector. Enerzijds kan dit bijdragen aan een meer uniforme uitvoering en een betere borging van datakwaliteit en toezicht. Anderzijds vraagt het van betrokken partijen (met name stamboeken) om nieuwe samenwerkingsvormen en duidelijke afspraken over gegevensuitwisseling, verantwoordelijkheden, kosten en doorlooptijden.
Voor stamboeken betekent dit dat hun rol verschuift van integraal uitvoerder naar een positie waarin zij verantwoordelijk blijven voor de inhoudelijke registratie, maar niet langer zelfstandig het volledige proces van paspoortafgifte kunnen afronden. De periode tot aan 1 juli zal in het teken staan van afstemming, implementatie en het verder vormgeven van samenwerking tussen stamboeken en GI’s.
Gevolgen voor aanvragers
Voor eigenaren en fokkers van paarden verandert de systematiek waarlangs een paspoort wordt verkregen, maar de aanvrager zal daar in de praktijk weinig van merken. De aanvraag zal in veel gevallen via het stamboek blijven verlopen waarbij de formele registratie en uitgifte uitgevoerd wordt door een GI. Hierdoor kunnen doorlooptijden wijzigen en achter de schermen kunnen er meer partijen betrokken zijn bij één aanvraagproces.
Deze verandering kan wel merkbare gevolgen hebben voor de kostenstructuur van het paspoortproces. In de huidige situatie werd de uitvoering bij een deel van de paspoort uitgevende instanties mede gedragen door vrijwillige inzet, waardoor kosten relatief laag konden blijven. Met de aanwijzing van GI’s worden echter expliciete eisen gesteld aan de inzet van aantoonbaar gekwalificeerd personeel. Dit brengt structurele arbeidskosten met zich mee. Tegelijkertijd is voorzien dat GI’s een kostendekkend tarief mogen hanteren voor de uitvoering van hun taken. Dit kan leiden tot een aanpassing van de tarieven voor aanvragers van paardenpaspoorten.
Beleidsmatige duiding
De herinrichting van het systeem past binnen een bredere Europese ontwikkeling waarin traceerbaarheid, diergezondheid en handhaafbaarheid centraal staan. Door publieke taken te concentreren en expliciet te beleggen bij aangewezen instanties, wordt beoogd de betrouwbaarheid van registraties te vergroten en het toezicht te versterken.
Tegelijkertijd blijft het Nederlandse stamboekensysteem een belangrijke rol vervullen in de borging van fokkerijgegevens en sectorale kennis. De uitdaging voor de komende periode ligt in het effectief verbinden van deze private expertise met de publiekrechtelijke uitvoering van identificatie en registratie.
