Geplaatst Buitenland
Paardenliefhebbers van over de hele wereld - en op verschillende sociale mediakanalen – rouwen om het verlies van een appaloosa-ruin genaamd Endo. Op internet stond hij bekend als Endo the Blind. Sinds zijn eigenaresse, Morgan Wagner, in 2015 hun reis begon te delen op Facebook, heeft de combinatie de harten veroverd van meer dan een half miljoen volgers.
De gezondheid van de 26-jarige ruin ging afgelopen december achteruit. Hij werd gediagnosticeerd met een hartruis en de ziekte van Cushing en bracht een aantal weken door in een dierenkliniek, totdat zijn nieren het begonnen te begeven. Eind februari overleed hij. Wagner vertelde het pas op 4 maart aan zijn fans, om zichzelf zo de ruimte te gunnen om in alle rust te kunnen rouwen. De amazone uit Corvallis, Oregon, hoopt dat ondanks Endo’s overlijden, hun verhaal over veerkracht, vertrouwen en onvoorwaardelijke liefde zal voortleven. Dit om paardenliefhebbers er aan te helpen herinneren dat als we ons focussen op mogelijkheden in plaats van onmogelijkheden, er bijna niets is dat we niet kunnen, in het bijzonder als we een trouwe vriend aan onze zijde hebben.
Toen Wagner nog maar 13 jaar was, bood haar grootmoeder Joyce King, die Ponies of the Americas fokte, haar kleindochter aan om een van de jaarlingen uit te kiezen. Lopende door de wei met jaarlingen leefde zij de droom van een tienermeisje. Wagner’s aandacht werd getrokken door een kleine bruine met een ‘snowcap kont’. In een video die Wagner na het overlijden van Endo als eerbetoon op haar Facebook plaatste, herinnert ze zich dat hij niet het knapste veulen in de wei was, maar wel met het grootste karakter. Ze ontdekte iets speciaals in hem en noemde hem Endo, omdat dat ‘van binnen’ betekent.
De jonge combinatie groeide samen, onder het toeziend oog van King, die haar kleindochter wijze raad gaf, zoals ‘zoek een halster dan past’ en ‘kijk goed hoe ik deze singel vastmaak, want ik ga het je maar één keer uitleggen’. De tiener en haar jonge paard leerden alles samen. “In die tijd reden we vooral buiten”, vertelt Wagner. “En altijd in hoog tempo, Endo hield van galopperen”.
Maar toen Endo net acht jaar was, vielen Wagner kleine veranderingen aan zijn ogen op, met name in de zomer: hij had vaak traanogen en kneep regelmatig ongemakkelijk zijn ogen dicht. Dierenartsen stelden bij hem equine recurrent uveitis vast, ook wel ‘maandblindheid’. Dit is een chronische, pijnlijke en degeneratieve oogziekte bij paarden, die regelmatig leidt tot blindheid en enucleatie – het verwijderen van het oog.
Wagner werkte nauw samen met Endo’s dierenarts om zijn ziekte onder controle te krijgen. Ze behandelde opvlammingen met verschillende medicijnen en probeerde zijn omgeving zo stofvrij mogelijk te krijgen. Maar toen Endo stopte met eten omdat kauwen te pijnlijk was, werd het duidelijk dat zijn rechteroog verwijderd moest worden.
Wagner weet wat het betekent om te leven met een pijnlijke, chronische ziekte: zelf worstelt ze met lupus (een auto-immuunziekte - red.) en is Endo dankbaar dat hij haar ‘een reden gaf om door te zetten’ als zij haar slechte dagen had. Aan het paard dat haar door haar gezondheidsproblemen heen hielp, beloofde ze dat ze aan zijn zijde zou staan in deze tijden.
Paarden passen zich op verschillende manieren aan hun blindheid aan: sommige passen zich heel gemakkelijk aan, maar andere worstelen ermee. Net na het verlies van zijn rechteroog werd Endo heel angstig: de eerste avond na de operatie vond Wagner hem trillend achterin zijn stal. Ze bleef de hele nacht bij hem zodat hij wist dat hij niet alleen was.
In de wetenschap dat een tweede enucleatie eraan zat te komen, hielp Wagner haar paard om te wennen aan een leven in het donker. Ze begon hem telkens kort te blinddoeken, in eerste instantie alleen in zijn stal, terwijl hij stond te eten (een van zijn favoriete activiteiten). Later begon ze hem voor korte wandelingetjes geblinddoekt uit zijn box te leiden. In eerste instantie alleen rond de stallen, uiteindelijk over het gehele terrein. Babystapjes noemde ze het, één voor één. Zes maanden na het verwijderen van het ene oog verloor Endo ook het andere.
Wagner hoopte alleen maar dat haar geliefde paard rustig, gelukkig en op zijn gemak zou blijven. Als ze hem nooit meer zou kunnen rijden, dan was dat volgens haar prima. Ze wilde hem alleen nooit verliezen als hij zijn zicht zou kwijtraken.
Wagner begon simpele stemcommando’s te introduceren om Endo te helpen door zijn nieuwe, donkere wereld te navigeren. Eén van de eerste was ‘been’, herinnert Wagner zich. Een teken dat zij voor de rest van Endo’s leven zou gebruiken om hem te helpen in de trailer te stappen, over balken of op verhogingen als stoepranden of bruggen.
Het volgende commando was ‘Good Boy’. Wagner herinnert zich dat deze aanwijzing – wat duidelijk betekende dat Endo iets correct of netjes uitgevoerd had – altijd gepaard ging met kriebelen aan zijn nek. Deze aanwijzing, zo vertelt ze, hielp echt bij het weer gaan rijden nadat hij blind was geworden. Het gaf Endo de motivatie om te blijven proberen of om erachter te komen hoe iets moest.
“Ik herinner me nog altijd hoe knap hij was toen ik ‘good boy’ zei vanuit het zadel. Hij stopte en tilde zijn nek op, wachtende op de verwachte kriebels”, vertelt ze.
Toen Endo zich aanpaste aan het verlies van zijn zicht, merkte Wagner op dat haar partner, die altijd intelligent en nieuwsgierig was geweest, zich verveelde en klaar was voor nieuwe uitdagingen. Wagner bood Endo verschillende kansen om te groeien en leren, en de ruin bleef zijn eigenaresse tonen waar hij allemaal toe in staat was.
Later liet Wagner dit ook aan de rest van de wereld zien.
Endo’s beperking bleek, terwijl het hem typeerde, ook meer een zegen dan een vloek te zijn. Sinds Endo blind was geworden, leerde de combinatie verschillende disciplines, waaronder dressuur. Wagner kon de ruin door verschillende parcoursen van pylonen en balken leiden door alleen haar stem te gebruiken. Endo kende, met hulp van verbale commando’s en aanrakingen, liggen, zitten, steigeren, levade uitvoeren, met een hoef schrapen en piafferen.
De combinatie bereikte ook het hoogste prestatieniveau in working equitation, een unieke discipline die de moeilijkste dressuuroefeningen combineert met trail-achtige hindernissen (inclusief sprongetjes, die Endo leerde nemen met de commando’s ‘ready’ en ‘jump!’ nadat hij eerst de hindernis met zijn neus had aangeraakt). Hij werd nationaal kampioen op masters-niveau, voorddat de beide nationale sportfederaties besloten om deelname te verbieden van paarden die aan beide kanten blind waren. Wagner kon niet anders dan de regelwijziging persoonlijk opvatten: Endo was het enige volledig blinde paard dat deelnam op het moment dat de regels van kracht werden. “Bij zijn laatste wedstrijd werd hij Noord-Amerikaans kampioen, kort daarna werd hij geschorst”, herinnerde ze zich. “Ik vond het erg moeilijk om dit te begrijpen. We hebben nooit een moment van onveiligheid of een bijna-ongeluk gehad.”
De combinatie zette door. Ze traden in het westen van de Verenigde Staten en in Canada op bij verschillende paardensportevenementen, zowel onder de man (vaak bareback en zonder hoofdstel) als in vrijheid. Ze namen ook deel aan een theaterachtige show tijdens het Caravan Farm Theater in Armstrong, Canada. Endo toonde hier zijn eigen levensverhaal.
In 2022 vestigde Endo drie Guiness Wereldrecords: de hoogste sprong in het vrijspringen door een blind paard (106 cm of 3,5.73 feet), de meeste vliegende wissels door een paard binnen één minuut (39) en de snelste tijd voor een blind paard om een slalom te doen rond vijf palen (6.93 seconden). Wagner betitelt deze records als de hoogtepunten van hun decennia-durende samenwerking.
Maar wellicht het meest indrukwekkende: als Wagner een dozijn wortels en paardensnoepjes uitspreidde over de grond en dan één enkel stukje appel ertussen legde, dan zocht Endo op het commando ‘appel’ echt alleen dat stukje appel eruit en at dat op. De rest van de lekkernijen liet hij gewoon liggen.
Na het overlijden van Endo zijn het de band met haar paard en de reikwijdte daarvan die Wagner helpen bij het verwerken van haar verdriet. “Wat me nog meer voldoening geeft dan alles wat hij bereikt heeft”, vertelt ze, “zijn de reacties en posts over wat hij betekende voor mensen”.
Binnen enkele dagen na de bekendmaking van zijn overlijden, verschenen er overal op de sociale media eerbetonen aan Endo. Een video met een eerbetoon van Wagner, die ze had gepost op de Facebookpagina van Endo the Blind, is al bijna twee miljoen keer bekeken. Aan het einde van de video spreekt Wagner tegen Endo met een stem die breekt van het huilen: “onze reis heeft ons beiden veranderd. Dankzij jou streef ik ernaar om de beste persoon te zijn die ik kan zijn. Ik hou van je, voor altijd en altijd. Dankjewel voor deze ongelooflijke reis”.