Geplaatst Fokkerij
Tijdens de tweede bezichtiging op 15 en 16 januari 2026 zijn er 44 jonge hengsten doorverwezen naar de voorrijdagen (onder voorbehoud van klinische keuring en spermaonderzoek). Wat opvalt is het grote aantal hengsten dat via de vaderlijn rechtstreeks van Jochem 259 Sport Preferent afstamt. Maar liefst 75% (33) van de jonge hengsten komt uit de Jochem-lijn (zie de figuren bij het bronartikel op KFPS.nl). Dit is een tendens die binnen de fokkerij al een geruime tijd zichtbaar is en met het oog op bloedspreiding aandacht heeft binnen de fokkerijraad.
Onderstaand zullen we dieper ingaan op het ontstaan van deze dominantie van het Jochembloed, de eventuele gevolgen hiervan en wat u als individuele fokker kunt doen om meer bloedspreiding binnen de fokkerij te krijgen.
Hengstenlijnen
Van oudsher waren er in principe vier hengstenlijnen maar doordat enkele lijnen zo vertakt en groot geworden zijn kunnen we nu stellen dat er zes lijnen zijn: Wessel 237, Ygram 240, Hearke 254, Jochem 259, Age 168 en Ritske 202. Ritske 202 had in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw een dermate grote invloed dat het sinds 1978 niet meer mogelijk was om “Ritskevrij” te fokken. We zullen ons in dit verhaal beperken tot de grootste en de kleinste hengstenlijn.
Jochem 259 Sport Preferent
Jochem 259 werd in 1974 geboren. Dat Jochem nu een enorme invloed heeft op de hedendaagse fokkerij binnen het KFPS was toen nog niet zo vanzelfsprekend. Het had heel anders kunnen lopen. Diens latere eigenaar Wijbren Jorritsma uit Heeg had in 1977 een schouwhengst nodig en zo bracht de veerijder een driejarig “hengstje” die zich nadien zo goed ontwikkelde dat Jorritsma ermee naar de hengstenkeuring ging en deze hengst goedgekeurd werd onder de naam Jochem 259. Alhoewel Jochem bij zijn nakomelingenonderzoek nog in fokklasse C geplaatst werd (hengsten konden bij goedkeuring op afstammelingen in fokklasse A, B, of C ingedeeld worden), heeft hij door de jaren heen enorm veel invloed gekregen op de fokkerij door zijn zonen en dochters. In de hengstenlijn heeft Jochem 259 veel invloed gekregen via zonen, kleinzonen en achterkleinzonen zoals Tamme 278, Feitse 293, Leffert 306, Onne 376, Mintse 384, Tsjerk 328 en Norbert 444. Het gaat te ver om alle hengsten bij naam te noemen maar de Jochemlijn omvat momenteel 47 levende, actieve goedgekeurde hengsten, hetgeen 51% is van het totaal aantal actieve KFPS dekhengsten!! Daarnaast is het zo dat Jochem 259 via dochters, kleindochters etc. ook nog vaak voorkomt in de afstamming bij hengsten uit één van de andere hengstenlijnen. Het Jochembloed is zelfs zo wijdverbreid dat er momenteel maar 1 levende stamboekdekhengst is die vrij is van Jochembloed, namelijk Wolter 513 komend uit de Age 168 lijn.
Age 168 lijn bijna verdwenen
De Age lijn is de kleinste hengstenlijn binnen het stamboek. Dit is eigenlijk altijd zo geweest. De laatste jaren leverde het nog dekhengsten op via het dunne lijntje Age 168 – Gerke 220 – Bjinse 241 – Lammert 260 – Frans 289 – Melle 411 – Fabe 348 maar door het recente overlijden van Elias 494 en Alke 468 is er nog maar één actieve dekhengst in de Agelijn, te weten Wolter 513. Daarmee dreigt deze hengstenlijn te verdwijnen. Dit zou een aderlating voor de fokkerij zijn want dit bloed kan nu en in de toekomst bijdragen voor onder andere de bloedspreiding.
Genetische diversiteit
Zoals gezegd is de Jochemlijn erg succesvol in de fokkerij. Echter heeft dit ook een keerzijde. Zijn bloed is momenteel zo wijdverbreid dat dit ten koste gaat van de genetische diversiteit en daarmee ligt inteeltstijging op de loer. Dit maakt ons fokkerij kwetsbaarder als het gaat om gezondheid, vitaliteit maar ook als het gaat om genetische aandoeningen. Er wordt hard gewerkt aan genetische onderzoeken waarbij er in de komende jaren hopelijk mogelijkheden komen om bijvoorbeeld risicoparingen voor slokdarmverlamming en aortaruptuur te voorkomen. Een enorme kans maar hoe meer selectiecriteria, hoe kleiner de keuze in paringen. Daar zal dan ook nu op geanticipeerd moeten worden. We moeten zorgen voor een ruime vijver van genen waaruit we dan kunnen ‘vissen’ met zoveel mogelijk diversiteit. Het belang van de genetische diversiteit is reeds benadrukt door het onderzoek van Wageningen University and Research en de Fokkerijraad ziet hier ook het belang van in. Voorstellen hierover zijn o.a. ook verwerkt in het voorstel “wijzigingen hengstenselectiereglement”
Wat kunnen fokkers doen om meer bloedspreiding te krijgen?
Maar hoe kunnen we komen tot meer bloedspreiding en een evenwichtigere verdeling binnen de hengstenlijnen en ook binnen de gehele fokkerij? En wat is de rol van de individuele fokker hierbij?
De fokkerijraad roept fokkers op om in het kader van bloedspreiding hengstenkeuzes te maken waarbij (naast exterieur en bewegingskenmerken) er gelet word op of de bloedvoering van de gekozen hengst past bij de bloedvoering van de merrie.
- Bij voorkeur gebruikt men een hengst uit een hengstenlijn waar de vader van de merrie niet uit stamt. (dus bv. een combinatie maken van Agelijn x Jochemlijn)
- Fokzekere merries uit goede moederlijnen paren met een laagverwante hengst of een hengst met een bijzondere bloedvoering.
- Laagverwant x Laagverwant fokken lijkt een goede keuze te zijn maar dat gaat vaak ten koste van de fokzekerheid en daarmee meer kans op tegenvallende resultaten. Laagverwante merries kunnen in het algemeen beter gecombineerd kunnen worden met een (hoogverwante) fokzekere hengst.
- Er is nog diepvriessperma beschikbaar van hengsten die al zijn overleden en interessant kunnen zijn voor de fokkerij (ook uit de Age-lijn). Een fokker kan dit meenemen in de hengstenkeuze (diepvriessperma vraagt wel om een intensievere dierenartsbegeleiding bij insemineren).
Hierdoor zou er meer bloedspreiding gecreëerd kunnen worden. Ook word er ook bewuster gefokt dan wanneer men vanuit emotie ieder jaar de verrichtingstopper of de kampioen van de hengstenkeuring gebruikt. Dit vraagt om fokkers met kennis van hun merrielijn en de durf om “out of the box” te denken.
Hopelijk worden er in de komende jaren nog hengsten uit de Agelijn (en andere hengstenlijnen) goedgekeurd die bij kunnen dragen aan bloedspreiding en daarmee behoud van het Friese Paard. Naast het feit dat we dit bloed in de toekomst nog wel eens hard nodig zouden kunnen hebben zou het ook gewoon een verarming van de fokkerij zijn als deze hengstenlijn verdwijnt. Het voortbestaan van deze lijn hangt af van o.a. fokkers, gebruikers en het KFPS die dit belang zien en zich verantwoordelijk voelen om het ras in goede orde over te dragen aan de volgende generatie.