Geplaatst Algemeen
Een paard in de kudde schapen met vuurwerk op de achtergrond.
Foto: Lamiot/Wikimedia Commons
Het einde van 2023 nadert met rasse schreden, de jaarwisseling komt er weer aan. Uiteraard zal dit weer gepaard gaan met het afsteken van vuurwerk. Niet iedereen vindt dat even leuk, en dat geldt ook voor paarden. Regelmatig verschijnen er nieuwsberichten over paarden die gewond zijn geraakt of gedood omdat er vuurwerk naar ze werd gegooid. Sowieso zorgt vuurwerk al snel voor veel stress bij het paard. In sommige gemeenten geldt al een vuurwerkverbod met de jaarwisseling. In Nederland zijn er 342 gemeenten, 15 daarvan kennen dit jaar een vuurwerkverbod. Dit zijn: Amsterdam, Apeldoorn, Arnhem, Bloemendaal, Eindhoven, Haarlem, Heemstede, Heumen, Mook en Middelaar, Nijmegen, Rotterdam, Schiedam, Soest, Tilburg en de Utrechtse Heuvelrug. Maar niet alle Bokkers wonen in de deze gemeenten. Daarom hebben wij van de Bokt Nieuwsredactie voor jullie wat tips verzameld hoe je jouw lieveling door de jaarwisseling heen kunt helpen.
Een paard kent bij angst vier verschillende reacties. Zo kennen we natuurlijk allemaal de vluchtreactie van het paard: ervandoor gaan, weg van het enge voorwerp (flight). Maar een paard kan ook willen vechten, oftewel schoppen, steigeren en/of bijten (fight), verstijven van angst (freeze) of zelfs flauwvallen (faint) indien iets heel erg eng is. Dit wordt ook wel de vier F’s genoemd. Hoe het reageert, verschilt van paard tot paard. En vuurwerk is echt iets waar een paard behoorlijk angstig van kan worden. Dit komt omdat de zintuigen van een paard veel beter ontwikkeld zijn dan die van een mens. De oren bijvoorbeeld, deze vangen geluiden op vanuit alle richtingen. En met Oud & Nieuw is het lawaai van vuurwerk natuurlijk overal. De geur van vuur, net als de aanwezigheid van rook, is voor een paard in het wild ook angstaanjagend. Dat kan betekenen dat er een brosbrand woedt en je moet maken dat je wegkomt, wil je niet in de vlammen omkomen. En bij vuurwerk is dat er natuurlijk allemaal: een hoop lawaai, vuur en rook. Genoeg reden voor een paard om stress te krijgen. En als je paard ooit al een slechte ervaring heeft gehad, omdat er bijvoorbeeld vuurwerk vlakbij de wei of stal is afgestoken, of naar je paard is gegooid, zal dat zeker niet meehelpen.
Desensibiliseren
In de aanloop naar Oud & Nieuw kun je gelukkig al heel wat voorbereidingen treffen. Bijna altijd staan paardenstallen in het buitengebied, waar al veel minder vuurwerk is dan in de stad. Maar heb je dan toch zo’n buurman of -vrouw bij je stal of wei die graag wat vuurwerk wil afsteken, ga dan in alle rust met hem of haar het gesprek aan. Leg duidelijk en rustig uit wat dit met je paard doet en vraag of ze wat verder van de dieren hun vuurwerk willen afsteken.
Eerder in het jaar kun je ook beginnen met desensibiliseren. Dit betekent dat je het paard langzaam aan laat wennen aan vuurwerk. Dit kan bijvoorbeeld met een CD met vuurwerk geluiden of een geluidsfragment van Spotify of Youtube. Speel deze heel zachtjes af, op een volume waarbij je paard nog geen tekenen van angst of stress laat zien. Tekenen dat je paard stress heeft, kunnen zijn:
- spanning in het lichaam
- draaiende oren
- briezen of snuiven, opengesperde neusgaten
- (lichtjes) zweten
- schrikbewegingen of wegspringen
- op hol slaan, wegrennen
- steigeren of agressief reageren
- bevriezen
Dit proces kun je ondersteunen door gebruik te maken van ‘counter conditioneren’. Dit houdt in dat je het paard iets geeft waar hij positieve ervaringen mee heeft, bijvoorbeeld een snoepje of een opdracht die hij leuk vindt om te doen. Dit doe je op het moment dat hij het geluid van vuurwerk hoort, dan zal hij een positieve link leggen met dat geluid.
Voor de oefeningen kun je gebruik maken van grondwerk. Hierdoor leert je paard ook op eigen benen te staan en niet teveel te leunen op de eigenaar. En als jij je paard vol zelfvertrouwen leidt op het moment dat er vuurwerk klinkt, omdat jij niet bang bent voor vuurwerk, voelt hij dat aan. Hij zal op jou vertrouwen dat er niets is om bang voor te zijn en minder angstig worden. Hoe rustiger de eigenaar, hoe rustiger het paard. Dit betekent niet dat je jouw paard niet even mag geruststellen. Dit mag zeker wel, maar let daarbij ook op je eigen veiligheid.
Afbeelding gemaakt met Bing Image Creator.
Zelf kun je ook al heel wat voorbereiden voor de jaarwisseling. Controleer van tevoren je stal en de omheining van de weide goed. Let op of de hekken en het draad geen zwakke plekken bevatten. Controleer ook of er nergens scherpe uitsteeksels zijn in je stal of weide, waaraan een paard in paniek zich kan verwonden. De luiken en de deur van je stal kun je het beste dicht doen, om te voorkomen dat er vuurwerk in de stal kan komen. Op paardenarts.nl kun je meer informatie vinden over een veilige stal of veilige weide.
Observeer je paard ook goed: waar voelt hij zich het veiligst? Is dat op stal of in de wei? Aan de hand daarvan beslis je uiteindelijk waar je het paard met oud en nieuw neerzet. Een maatje in de stal of de wei is altijd een goed idee. Dan kunnen ze steun zoeken bij elkaar. In dat kader is het natuurlijk niet handig om een heel angstig paard naast een ander angstig paard te zetten. Dit kan de angst bij beide dieren versterken. Beter is het om een rustig, braaf en kalm paard naast een angstig paard te zetten. Het angstige dier heeft daar dan steun aan. Dit zie je ook bij paarden die in een kudde in de wei lopen. Als er buiten de wei een knal klinkt, bijvoorbeeld van vuurwerk, zal er even wat onrust zijn. De paarden kijken op, beginnen te briezen of gaan rennen. Na een aantal knallen weten ze dat er geen gevaar dreigt en worden ze weer rustig. De rustige paarden stralen dat dan uit op de onrustige dieren, waardoor ook zij weer rustig worden. In deze periode zijn wisselingen in de samenstelling van de kudde dan ook niet handig. Stel deze uit tot in het nieuwe jaar, tenzij het echt niet anders kan.
Is het in jouw omgeving erg onrustig met vuurwerk, dan kun je ook overwegen om een pensionstal of andere rustige plek te zoeken voor de jaarwisseling. Ook voor extreem angstige paarden kan dit een oplossing zijn.
Hou altijd de gewone dagelijkse routine aan, dat geeft een paard stabiliteit en rust. Hoe meer je van je routine afwijkt, hoe onrustiger je paard wordt. Blijf dus op de gebruikelijke tijden voeren, rijden, uitmesten enzovoorts. Buitenrijden is in tijden van vuurwerk dan weer geen goed idee en zoek het vuurwerk ook vooral niet op. Rij in deze tijden in de (binnen)bak, eventueel samen met een andere ruiter op een rustig paard, of geef het paard op een andere manier beweging. Dit kan bijvoorbeeld door het paard te longeren.
Oudejaarsavond
Zorg op oudejaarsavond voor genoeg afleiding voor je paard. Geef het dier extra ruwvoer, bijvoorbeeld in een goedgevulde slowfeeder of hooinet, zodat hij de hele nacht wat te doen heeft. Ook zijn favoriete speeltje in de stal, of bijvoorbeeld een liksteen aan een koord aan het plafond kan helpen om hem af te leiden van het vuurwerk buiten.
Sommige paarden vinden het fijn als je het licht in de stal aan laat zodat de flitsen van het vuurwerk wat minder fel overkomen. Anderen waarderen het als je de radio aanzet. Zet deze niet te hard aan, paarden hebben een heel scherp gehoor, en zoek een zender waar je paard zich prettig bij voelt. Het ene paard zal ontspannen van klassieke muziek, het andere paard zal zich prettiger voelen bij pop of juist een zender waarop veel gepraat wordt. Kijk goed naar je paard en probeer verschillende zenders uit, dan kom je er vanzelf achter wat hij fijn vindt.
Op oudejaarsavond is een extra controleronde ook een heel goed idee. Controleer of de paarden nog voldoende ruwvoer hebben en of ze er rustig bij staan. Lukt je dit zelf niet, vraag dan iemand anders om op oudejaarsavond een keer extra te controleren.
Op de drafbaan zie je vaak paarden met watten of speciale proppen in de oren, om te voorkomen dat ze onrustig worden van de harde omgevingsgeluiden. Dit kun je natuurlijk ook doen bij je paard in de nacht van de jaarwisseling. Na de jaarwisseling, als het weer rustig is, haal je deze uiteraard weer uit de oren. Oefen dit van tevoren een aantal keer, zodat je paard ze op oudejaarsavond rustig in laat doen.
Voedingssupplementen of rustgevende medicatie
Er zijn verschillende voedingssupplementen verkrijgbaar, waarvan gezegd wordt dat ze kunnen helpen om een angstig paard te kalmeren of de scherpe randjes van de stress af te halen. Hoe goed dit werkt, verschilt per paard en is dus een kwestie van uitproberen. Sommige producten hebben een wat langere inwerktijd, daar moet je soms al weken van tevoren mee beginnen. Geef je paard nooit zomaar een kalmerend voedingssupplement, maar overleg dit goed met je dierenarts.
Voor rustgevende medicatie geldt hetzelfde. Let hierbij ook op de werking van deze producten. Sommige middelen moet je ver van wegblijven, bijvoorbeeld acepromazine. Deze middelen nemen de angst bij je paard niet weg, maar verlammen het dier als het ware. Het dier krijgt nog steeds alles mee van het vuurwerk, is nog steeds angstig, maar kan niets doen door het verlammende effect. Dit kan traumatisch zijn voor het paard. Om diezelfde reden moet je een paard met vuurwerkangst nooit sederen. Als je rustgevende medicatie wilt gebruiken, overleg dit dan ook altijd heel goed met je dierenarts.
Op Spotify is ook een hele interessante podcast te vinden over vuurwerkangst bij het paard. Twee dierenartsen spreken hier over vuurwerkangst bij paarden, geven praktische tips en beantwoorden veel gestelde vragen.
Heb je zelf nog tips die hier niet genoemd worden, deel ze dan in dit topic. Met elkaar helpen we alle Bokt-paarden rustig door de jaarwisseling heen, veilig het nieuwe jaar in.
Gebruikte bronnen:
