Geplaatst Algemeen
Drie paarden met een hoofdstel. Elk paard is uniek, het hoofdstel zou idealiter aangepast
moeten worden aan het paard. Foto: Marlies Trap Fotografie
Dit artikel is geschreven door Dr. Michelle Quinlivan voor Eurodressage. In 2002 behaalde zij een eersteklas bachelor Equine Science aan de universiteit van Limerick in Ierland. In 2006 voltooide zij haar proefschrift over het Equine Influenza Virus bij het Irish Equine Centre en de afdeling Microbiologie van de Mount Sinai School of Medicine in New York, de universiteit van Limerick kende haar deze uiteindelijk toe. Namens het Saddle Research Trust schreef ze dit artikel.
Van professionele wedstrijdruiters tot ruiters die recreatief buitenrijden, het hoofdstel is een essentieel onderdeel van het harnachement. Een optimale pasvorm is absoluut noodzakelijk om ervoor te zorgen dat het paard niet onbedoeld ongemak of pijn ervaart. Dr. Rachel Murray van Rossdales Diagnostic Centre, ervaren dierenarts en wetenschappelijk adviseur bij de British Equestrian Federation (BEF), heeft een inzichtelijke presentatie gegeven over dit onderwerp, dat vaak over het hoofd wordt gezien. Dit deed zij tijdens de 4e Internationale Conferentie bij het Saddle Research Trust, in december 2021.
Houd bij het hoofdstel altijd rekening met de anatomie van het paard, direct onder het hoofdstel. In het paardenhoofd zitten talloze zenuwen en spieren, die op hun beurt weer direct invloed hebben op de verschillende weefsels in de rest van het lichaam. Neem bijvoorbeeld het tongbeen van het paard. Deze heeft vele belangrijke verbindingen, inclusief die naar het strottenhoofd, tong, schedelbasis en de spieren die naar het borstbeen en de schouderbladen lopen. Een ander belangrijk gewricht is de temporomandibular joint (TMJ), oftewel het kaakgewricht tussen de kaak en de bovenkant van de schedel. Deze is betrokken bij het slikken en andere kaakbewegingen. Het hoofdstel, en dan met name de neusriem en het deel waar de frontriem aan het kopstuk zit, kent een directe wisselwerking met de vele zenuwen die in deze anatomische uitsteeksels aan het paardenhoofd zitten. Ondanks deze impact die het hoofdstel heeft op het hoofd en het lichaam van het paard, wordt de berekende aandacht die je ziet bij het passen van een zadel, vaak niet op dezelfde manier toegepast bij het passen van een hoofdstel. Zorgen omtrent neusriemen en bitten, en dan met name bij wedstrijdpaarden, hebben ertoe geleid dat enkele nationale federaties regels hebben opgesteld. Er is echter betrekkelijk weinig onderzoek gedaan of discussie gevoerd over de andere delen van het hoofdstel, of het hoofdstel als geheel.
Dr. Murray en haar collega’s zijn aan de slag gegaan om ons begrip over dit onderwerp te verbeteren. Dit doen zij door een onderzoek uit te voeren naar de gebieden van piekdruk onder het hoofdstel, en of deze druk verlaagd kan worden met een correct ontworpen hoofdstel. Negentien elite dressuurpaarden werden opgetoomd met een grote variatie in goed passende hoofdstellen. Deze werden beoordeeld door middel van het gebruik van drukmatten, naast metingen tijdens beweging.
Uit het onderzoek is vastgesteld dat er zes punten zijn, onder het hoofdstel, waar de druk het hoogste is. Deze bevinden zich aan de achterkant van het kopstuk, de voorkant van het kopstuk, deze raken respectievelijk de achterkant van het oor en de voorkant van de vleugels van de atlas (de atlas is de eerste nekwervel van het paard-red.). Maar ook onder de aanzet van de frontriem, op deze plek is er interactie met de TMJ en het tongbeen, onder de bovenkant van de neusriem, deze heeft invloed op beide kanten van het neusbeen, onder de achterkant van de neusriem, hier drukt deze op de kaak, en op de top van het kopstuk.
Interessant is dat deze drukzones onder het hoofdstel afwisselend zijn. Ze komen op in diverse fasen van de bewegingscyclus, bijvoorbeeld als reactie op aanraking van de benen met de grond, of simpelweg bij een natuurlijke reflex als slikken. Tijdens haar presentatie liet Dr. Murray een aantal interessante videobeelden zien, van hoe zij data verzamelden bij een paard tijdens het springen. Op de beelden is in real-time te zien hoe de drukpunten onder het hoofdstel verband houden met de druk van de grond, zoals die ervaren wordt tijdens de afzet en de landing. De gegevens van de drukmatjes waren echter vlak of zeer gering op het moment dat het paard zweefde boven de hindernis.
De studie benadrukte ook de effecten van verschillende typen hoofdstelonderdelen op deze drukpunten. Een breed kopstuk bijvoorbeeld, deze heeft invloed op de voorkant van de atlas, terwijl gespen op die plek gerichte drukpunten onder het kopstuk creëren. Kijkende naar verschillende neusriemen werd tijdens de studie ontdekt dat een klassieke hoge neusriem in verband werd gebracht met asymmetrische druk, in het bijzonder daar waar het leer en de gesp samenkomen. Een alternatief, de aansnoerneusriem met twee gespen, oefende een meer symmetrische druk uit. De ringen aan de zijkanten fungeren als een soort scharnierpunten op het hoofdstel. Hierdoor kunnen verschillende onderdelen onafhankelijk van elkaar bewegen en synchroon met de bewegingen van het hoofd, die de druk verlichten. Een gecombineerde neusriem was de druk op de meeste plaatsen het hoogst, dit had een negatieve invloed op de bewegingen van het paard. Terwijl een goed passende lage neusriem en Mexicaanse neusriem met ringen aan de zijkant de laagste druk hadden, en veel bewegingsvrijheid.
De informatie over hoofdsteldruk gaf ook heldere inzichten over de pasvorm van het hoofdstel. Denk bijvoorbeeld aan een correctie positie van de neusriem ten opzichte van de neusrug, waar vele zenuwuiteinden zitten. Een neusriem die te hoog zit, op de jukbeenderen, zorgt voor weinig bewegingsruimte. Lager plaatsen hiervan, met een kleine ruimte tussen neusriem en jukbeenderen, resulteert in minder druk op het kopstuk van de neusriem. De studie heeft aangetoond dat dit zorgt voor verbeterde bewegingen van de achterbenen.
Het team achter de studie onderzocht waar het hoofdstel druk ontwikkelde bij het paard, en met welke onderdelen. Daarna keken zij naar een het ontwerp van een hoofdstel waarbij deze drukpunten tot een minimum werden beperkt. Fairfax kwam uiteindelijk met een hoofdstel met:
- een ruitvorming middendeel op het kopstuk, om stabiliteit te krijgen en druk gelijkmatig te verdelen
- smallere zijkanten van het kopstuk, om de oren en de vleugels van de atlas te ontzien
- het moment dat het hoofdstel split in bakstuk en keelriem is verlaagd om de stabiliteit te verbeteren en aan beide kanten gelijk te krijgen
- de neusriem zit aan beide kanten met een gesp aan het kopstuk, om zo druk op het midden te voorkomen
- pads achter het kopstuk om het hoofdstel iets op te lichten, zodat de frontriem niet op de drukpunten rust
- kopstuk en neusriem zijn onderlegd met pads voor meer comfort
- een pad om de neusriem op te tillen van het neusbeen
- de neusriem zit met ringen vast, om zo meer met de bewegingen van het hoofd mee te gaan
De onderzoekers vergeleken de druk en de bewegingen van paarden met elkaar, eerst met hun eigen hoofdstel, daarna met het nieuwe hoofdstelontwerp. Het aangepaste hoofdstel liet een duidelijke verbetering zien ten opzichte van het standaard hoofdstel en vergelijkbare resultaten werden bereikt met de aangepaste neusriem. Het aangepaste hoofdstel had ook een significant effect op de bewegingen van het paard. Het nieuwe ontwerp zorgde voor 4,2% meer schoudervrijheid in de voorhand, 4,1% meer buiging in de knieën en 3,5% meer buiging in de spronggewrichten. Bij het kijken naar de onderzoeksresultaten stelde Dr. Murray vast dat we met een standaard hoofdstel mogelijk belangrijke spieraanhechtingen en zenuwuiteinden verstoren, in gebieden die onder het hoofdstel liggen. Dit kan weer invloed hebben op de buiging van hoofd en nek, de schoudervrijheid in de voorhand, bewegingen van de tong en aanhechting van het tongbeen in de richting van het schouderblad en het borstbeen.
Dr. Murray gaf bij de afsluiting nog een waarschuwing over het belang van het afstemmen van de pasvorm van het hoofdstel bij de individuele vorm en anatomie van het paard. De symmetrie van het hoofd kan bijvoorbeeld een probleem zijn, denk aan een paard waarbij de afstand tussen het oog en de aanzet van het oor niet gelijk is, waardoor de neusriem naar rechterkant overhelt. Echter, als het hoofdstel op maat gemaakt wordt, en naar het hoofd gevormd wordt, blijft de neusriem mooi in het midden. Iets anders dat in overweging moet worden genomen, is de afstand tussen het jukbeen en de mondhoek, dit is bepalend voor de breedte van de neusriem. Ook anatomische kenmerken zoals een vergrote kies bij een jong paard, of abnormale botgroei kunnen drukpunten opleveren. In dat geval moeten pads of een strategische plaatsing van de onderdelen van het hoofdstel overwogen worden, om zo de druk tot een minimum te beperken en maximaal comfort te garanderen.
Zoals Dr. Murray aanbeveelt: “Er zijn tegenwoordig allerlei mogelijkheden, we kunnen de huidige kennis gebruiken om aanbevelingen te doen aan de pasvorm van het hoofdstel.” Het onderzoek dat zij presenteerde, laat ziet waar we druk kunnen verminderen onder het hoofdstel, er ontstaat dan een significante verbetering in de bewegingspatronen van het paard, en die kunnen weer het welzijn en de prestaties van het paard verbeteren.
De World Horse Welfare Education heeft in 2022 een Webinar gegeven over het hoofdstel. Deze video duurt bijna anderhalf uur en is terug te kijken op YouTube.
