Geplaatst Algemeen
Als je toch bij je paard bent, is het goed om gelijk een gezondheidscheck te doen.
Immers: meten is weten. Foto: Marlies Trap Fotografie
Dit artikel is geschreven door Meriel Moore-Colyer voor Eurodressage. Meriel is Director of Research and Knoweldge Exchange at Royal Agricultural University in Gloucester, Engeland. Ook is zij Professor of Equine Science.
Zorgen dat je paard gezond blijft, dat is de verantwoordelijkheid van elke eigenaar. Virussen vermijden, de ontwikkeling van ernstige ziekten voorkomen, zorgen dat je paard tevreden is en zijn leven op een zo natuurlijk mogelijke manier kan leiden, dat zou voor iedereen topprioriteit moeten zijn.
Door elke dag objectief naar de gezondheid van je paard te kijken, wordt je je bewust van de normale werking van de vitale functies. Het helpt je om beginnende problemen sneller te signaleren. Ook helpt het je om beter te begrijpen hoe je paard in elkaar zit en ontwikkel je een diepere band met je paard.
Uiteraard doen we elke dag de normale oppervlakkige en wellicht onbewuste controle, denk aan: gespitste oren, normale eetlust, interesse in wat er om hem heen gebeurt, schone ogen en neus. Maar er ook enkele objectieven signalen van een goede gezondheid zijn makkelijk te meten. Die punten beschrijven we hieronder. Deze kun je het beste meten voordat je aan het werk gaat, of een paar uur na een trainingssessie, dan weet je zeker dat je echt de waarden in rust meet.
1. De hartslag van je paard meten
De polsslag is een eenvoudige en nauwkeurige indicatie van de hartslag. In rust heeft het paard een hartslag van 30 tot 40 slagen per minuut, maar het kan zijn dat die van jouw paard net iets hoger of lager ligt. Dagelijks meten kan je helpen om te bepalen wat voor jouw paard normaal is, een dagelijks verschil van 5 slagen per minuut is ook normaal.
Meet de polsslag door met de vingers lichtjes op de slagader in de onderkaak te drukken, net onder de kaakbeenderen, aan de binnenzijde van de wang van je paard. Het is het makkelijkst om het aantal slagen in 15 seconden te nemen en dat te vermenigvuldigen met 4. Als het paard fitter wordt, zal de hartslag in rust iets lager worden, maar niet zoveel als bij fitte mensen.
Een lichte verhoging van de hartslag kan een indicatie zijn van prikkels/opwinding/alertheid, dus meet de hartslag op een rustig moment en zeker in het begin een paar keer per dag, totdat duidelijk is wat voor jouw paard normaal is. Is de hartslag in rust boven de 40 slagen per minuut, hou dit dan in de gaten. Dit kan erop wijzen dat het paard pijn heeft.
Blijft de hartslag van je paard gedurende de dag hoog, neem dan contact op met de dierenarts. Is de hartslag in rust boven de 60 slagen per minuut, neem dan direct contact op met je dierenarts. Dit kan een indicator zijn dat je paard ziek is.
In deze video wordt duidelijk uitgelegd hoe je de hartslag van je paard meet.
2. De ademhalingsfrequentie van je paard meten
Paarden ademen in rust tussen de 8 en 15 keer per minuut, hoewel dit ook een breder bereik kan hebben, afhankelijk van de plaats waar je paard staat. Dit kun je meten door schuin naast het achterbeen van je paard te gaan staan en te tellen hoe vaak de ribbenkast uitzet bij het inademen. Tel 30 seconden en vermenigvuldig dit met 2.
Terwijl je dit doet, luister je zorgvuldig en kijk je naar het ademhalingspatroon. Een ademhaling bestaat uit twee fasen: het inademen en het uitademen. Deze zouden ongeveer even lang moeten duren. Bij paarden met ademhalingsproblemen hoor je vaak geluiden in de ademhaling, of je ziet het dier ‘pompend’ uitademen.
Een hogere buitentemperatuur kan ervoor zorgen dat het aantal ademhalingen toeneemt. Dit komt omdat de ademhaling een belangrijke factor is in het koelen van het lichaam: de paarden ademen warme lucht uit via de longen. Als het paard een verhoogde ademhaling heeft als gevolg van hitte, is het dier waarschijnlijk ook aan het zweten, zij het lichtjes. Dit gebeurt vaak achter de oren en bij de ellebogen, dus controleer deze om zeker te zijn dat de verhoogde ademhaling het gevolg is van milde hittestress.
Een verhoogde ademhaling in rust kan een teken zijn dat het paard ziek is of pijn heeft. Let in dat geval op de neusgaten en neusuitvloeiing. Helder of heel licht troebel snot is normaal, is het dik en geel/groenachtig, dan kan dit wijzen op een ziekte of allergie.
Als het paard gezond is, hoest hij helemaal niet. Soms hoor je mensen zeggen “Hij hoest een beetje aan het begin van de training, dit is normaal.” Echter, dit is niet normaal voor een paard! Hoesten is een indicatie van een (virus)infectie of een allergische reactie van de luchtwegen. Als je paard hoest, ook al is het maar af en toe, is het goed om hem zoveel mogelijk stofvrij te huisvesten. Zo kun je de ontwikkeling van een allergische reactie op de lange termijn voorkomen.
In deze video wordt uitgelegd hoe je de ademhalingsfrequentie van je paard meet.
3. De temperatuur van de paard opnemen
De normale lichaamstemperatuur van je paard ligt tussen de 37.2°C en de 38.3°C. Ook hier kunnen verschillen in de omgeving van je paard zorgen voor een lichte verhoging of verlaging hiervan. Bij heel warm weer bijvoorbeeld, dan kan de lichaamstemperatuur tot wel 1,5°C stijgen. Stress en lichaamsbeweging kunnen ook voor een wat verhoogde lichaamstemperatuur zorgen.
Neem de temperatuur van je paard in het begin een aantal keer per dag op, zo krijg je een beeld van wat normaal is voor je paard. Dit gaat rectaal het gemakkelijkst. Ga naast je paard staan bij het achterbeen en breng de staart zachtjes opzij. Gebruik een thermometer met wat vettigheid of een beetje glijmiddel erop en breng deze voorzichtig in de anus in, een klein beetje naar de zijkant. Het is het handigst om de thermometer een beetje tegen de zijkant van de endeldarm te duwen, zo weet je zeker dat je de lichaamstemperatuur meet en niet die van eventueel aanwezige mest.
Hoe lang je de thermometer in de anus van je paard houdt, hangt af van het type thermometer. Een ouderwetse kwikthermometer doet er ongeveer 3 minuten over, de digitale is sneller. Als je een kwikthermometer gebruikt, schud deze dan eerst goed voordat je hem erin stopt. Wat voor type je ook gebruikt, hou deze goed vast! En dan vooral de eerste paar keer dat je dit doet! Veel paarden hebben een reflex waarmee ze de thermometer naar binnen, in de endeldarm, kunnen zuigen. Maak de thermometer na gebruik goed schoon.
Heeft je paard een lichaamstemperatuur hoger dan 40°C, dan is er reden tot zorg. Bel dan je dierenarts.
In deze video kun je zien hoe je de temperatuur van je paard opneemt.
4. De darmen van je paard beoordelen
De spijsvertering van het paard is een uitermate dynamisch proces, waar een constante stroming doorheen moet gaan. Dit wordt onderhouden door aan de ene kant de hele dag door te eten en aan de andere kant door frequent te mesten.
De darm is eigenlijk gewoon een grote fermentatiebuis. Deze moet continu in beweging zijn en gorgelen. Dit kun je eenvoudig horen door je oor op de flank van je paard te leggen. Afwezigheid van darmgeluiden kan een vroege indicatie zijn van koliek. Wereldwijd is koliek nog steeds de meest voorkomende doodsoorzaak bij paarden, observeren van de darmactiviteit is dan ook van wezenlijk belang.
De ontlasting van het paard kan variëren qua consistentie en kleur, afhankelijk van wat het dier eet. En sommige paarden mesten gewoon meer dan anderen. Het mest van een paard in een verse, weelderige weide is vaak wat slapper, wateriger er en donkergroen. De mest van een paard dat wat ouder of droger ruwvoer krijgt, is vaak wat bruiniger en vormt zachte, ronde ballen.
Het percentage droge stof in ontlasting varieert van 18 tot 35%, en normaal gesproken zou een gemiddeld paard 8 tot 12 keer mesten per 24 uur. Echter, er zijn gevallen bekend van paarden die veel vaker mesten dan dat. Ook hier geldt: weet wat normaal is voor jouw paard.
In deze video laat een trainer je zien hoe je zelf naar de darmgeluiden van je paard kunt luisteren.
Zie je veranderingen in het eetgedrag van je paard? Dit kan een indicatie zijn dat er
iets niet klopt. Foto: Marlies Trap Fotografie
We kijken allemaal, soms onbewust, naar de hoeveelheid voer die het paard krijgt, maar let je ook op hoeveel water hij drinkt? Ben je je ook bewust van voorgekauwd voer op de grond? Als je paard eens een dagje minder wil eten, hoeft dit niet meteen zorgelijk te zijn. Dit kan komen door een externe factor, zoals een te hoge buitentemperatuur. Maar het kan ook een indicatie zijn dat er iets mis is met zijn gebit.
Als het paard helemaal stopt met eten, is dat altijd een signaal dat je serieus moet nemen. Mijn dressuurpaard leeft voor zijn hooi, dus toen hij ineens stopte met eten, heb ik onmiddellijk de dierenarts gebeld. Het bleek dat hij, na een lange reis van Ierland naar het Verenigd Koninkrijk over de weg en per boot, flink last had van reisziekte. We hebben deze potentieel gevaarlijke ziekte direct behandeld, daardoor was hij binnen 24 uur weer hersteld.
6. Kijken naar de slijmvliezen van je paard
Bij een gezond paard zijn de slijmvliezen van de ogen, lippen, tandvlees en neusgaten lichtroze van kleur. Dit toont aan dat de bloedsomloop goed en het paard niet uitgedroogd is. Om de bloedsomloop te controleren, en de snelheid waarmee de haarvaten in het slijmvlies zich weer vullen, oefen je wat druk uit op het tandvlees van de bovenkaak. Je laat de druk los en telt hoe snel het slijmvlies weer doorbloed en roze is. Dit zou ongeveer twee seconden moeten duren.
Let hierbij goed op je vingers! Paarden en vooral pony’s hebben een verbazingwekkend vermogen om op een onoplettend moment je vingers te beknellen. Tijdens het nemen van speekselmonsters heb ik dit vaak genoeg ervaren.
In deze video is te zien hoe je de slijmvliezen van je paard kunt controleren.
7. Maak van controle een gewoonte
Dagelijks de signalen van een goede gezondheid op een objectieve manier controleren, is een goede gewoonte om aan te leren. Net als bij gewichtsbeheersing, is het moeilijk om kleine veranderingen te zien als je elke dag bij je paard bent. Maar als je even erbij stilstaat, eraan denkt om te meten en registreren, zie je vaak veel meer.
Als je hier net mee begint, maak je dan geen zorgen als de waarden een beetje schommelen. Je zult dit een aantal weken moeten doen voor je de basiswaarden van je paard leert kennen. Het gaat erom wat normaal is voor jouw paard.
Probeer om deze metingen een onderdeel te maken van je dagelijkse routine. Hou ze bij in een tabel, dan krijg je een goede indicatie hoe je paard wisselt. Dit is afhankelijk van het seizoen, zijn conditie en de dagelijkse activiteiten. Ras en grootte maken doorgaans niet veel verschil in de statistieken. Kleine schommelingen zijn gebruikelijker bij wisselende omgevingstemperatuur, werk en conditieniveau.
Dus: begin met meten en leer je paard echt door en door kennen!
fantastisch artikel weer dit…. 
