Geplaatst Algemeen
Dit artikel is geschreven door Patricia Salem voor de FEI. Patrica is een voormalig professioneel massagetherapeut voor paarden en rijdt recreatief.
De meeste ruiters op beginners- en lichtgevorderd niveau concentreren zich op de lichamelijke aspecten van de training. Maar als zij hogerop komen, realiseren zij zich dat er ook mentale vaardigheden zijn die zij moeten ontwikkelen om hun doel te bereiken.
In dit artikel bespreken we zes psychologische en emotionele vaardigheden die ruiters zouden moeten verbeteren, ongeacht hun niveau. Zelfs voor topruiters kost het een leven lang om dit voor elkaar te krijgen, maar het is het uiteindelijk allemaal waard!
1. Geheugen
Of je nou een dressuurproef rijdt, een voltigeprogramma afwerkt of een parcours aflegt bij mennen, eventing of springen: goed onthouden is het sleutelwoord. Iedereen leert op een eigen, unieke manier, dus het vinden van een methode om je geheugen te verbeteren voor het paardrijden gaat soms met vallen en opstaan.
Enkele populaire technieken hiervoor zijn:
- visualiseren, waarbij je de dressuurring of het springparcours al in gedachten ziet voor je gaat starten. Dit gaat vaak samen met meditatie
- hardop de oefeningen benoemen. Dit doe je in het meest ideale geval terwijl je de oefeningen fysiek uitvoert, of deze in je hoofd doorloopt
- opschrijven wat je moet doen, in juiste volgorde
- luisteren naar de muziek terwijl je jouw choreografie uitvoert. Dit is normaal tijdens de Kür op Muziek in de dressuur en bij voltige
- letters of woorden als geheugensteuntje gebruiken. Denk aan “Alle Friese Boeren Met Centen Hebben Een Koe”, om de volgorde van de letters in de rijbaan te onthouden of “TV-TAS” voor de volgorde van de Waddeneilanden
- de elementen die in de rijbaan staan, gebruiken om de volgorde van de hindernissen te onthouden (roze bloemen, zwart-witte muur, dan de steilsprong met groene tractoren op de staanders)
Hoewel een springparcours per rubriek of zelfs per combinatie kan wisselen, blijven dressuurproeven en voltigeroutines elke keer hetzelfde. Om deze van buiten te leren, kun je het zogeheten memory chaining of backchaining proberen.
Je begint hierbij met óf de eerste, óf de laatste oefening van de proef of routine, bijvoorbeeld de opsprong bij voltige of het afgroeten in de dressuurproef. Voeg dan de oefening toe die ervoor of erna komt. Blijf die twee samen oefenen tot je tevreden bent met hoe je ze allebei uitvoert.
Voeg daarna geleidelijk meer nieuwe oefeningen toe, een voor een en ga zo door de proef heen tot je deze compleet hebt. Op deze manier herhalen, helpt je met je geheugen, maar ook om de overgangen soepel te laten verlopen. Je technische uitvoering zal er dus ook beter van worden.
2. Verbeelding
Het vraagt een stabiele mentale verbeelding om jezelf voor te stellen hoe je een cross country-parcours tijdens de eventing rijdt of een Grand Prix-dressuurproef. Het is belangrijk dat je een beroep kunt doen op je verbeelding dat je deze dingen doet, zelfs als je stil zit met je ogen gesloten.
De meeste mensen denken in beelden, maar om op verzoek geleide beelden in te stellen – waarbij jij de controle hebt over wat je ziet – is essentieel voor sporters. Veel ruiters vinden het behulpzaam om ontspannen te zijn terwijl ze iets proberen te visualiseren, of dat nou tijdens een meditatie is of onder de douche. Sommige mensen proberen alle verschillende zintuigen te gebruiken, en verbeelden zich ook het zuchtje wind in de rijbaan of hoe het publiek klinkt, alsof ze een videofilmpje afspelen in hun hoofd.
Het is niet ongewoon voor elite- en olympische ruiters om een veel langere visuele ervaring te ondergaan. Zij lopen dan het programma door vanaf de kleedkamer of de warming-up en gaan door tot aan de prijsuitreiking. Als je moeite hebt met mentale verbeelding als onderdeel van jouw training, of als je maar blijft verbeelden dat je dingen fout doet, kun je wellicht baat hebben bij enkele sessies met een sportpsycholoog om jou weer op het goede pad te brengen.
3. Concentratie
Concentratie is niet alleen nodig voor het visualiseren en herinneren, sporters moeten ook tijdens de wedstrijd geconcentreerd blijven. Wat er ook in de omgeving gebeurt, je moet altijd sterk bewust blijven van de prestatie die jij op dat moment neerzet. Je moet als het ware net zo bomproof zijn als de eenhoorns waar iedereen naar op zoek is.
Concentratie is een vaardigheid waar een sportpsycholoog je ook mee kan helpen. Je kunt leren hoe je terugkeert “in je bubbel” als je de concentratie even verliest, maar ook hoe de zenuwen geen grip op jou krijgen op het moment dat er veel op het spel staat.
Enkele FEI-paardensporters zijn het kampioen in het concentreren. De Australische menner Boyd Exell, meervoudig wereldkampioen en wereldbekerwinnaar, is een prachtig voorbeeld.
Een ander om zeker eens op te letten is de Zweed Henrik von Eckermann, die bij de laatste FEI wereldbekerfinale springen in Omaha het goud won. Al op dag één ging hij aan de leiding, op dag twee van de competitie zag hij zijn voorsprong wegglippen, maar dankzij zijn ongelooflijke concentratie wist hij op dag drie alsnog de winst te pakken. Von Eckerman kijkt nooit achterom, alleen om fouten te corrigeren. Hij denkt niet na over winnen, maar in plaats daarvan gaat hij helemaal op in zijn prestaties op dat moment. Hij laat alles zijn gang gaan, zonder op zaken vooruit te lopen.
4. Kalmte
Concentratie en kalmte gaan hand in hand voor de paardensporter. Vergeet niet dat het paard elk schokje van jou voelt, dus rustig blijven zal voor jullie beiden voordelen hebben. Om kalm te blijven, kan dit je wellicht helpen:
- goed voorbereid op wedstrijd gaan
- gun jezelf extra tijd voor klaarmaken en losrijden
- mentale verbeelding, zoals hierboven beschreven
- een doel en een goed plan hebben voor elke wedstrijd. Denk bijvoorbeeld aan: het paard helpen om te wennen aan een groter publiek, of het foutloos rond gaan in een springparcours, zelfs als dat ten koste gaat van de snelheid
- ademhalingsoefeningen en meditatie
- luisteren naar muziek of white noise-geluiden
- zoveel mogelijk wegblijven van andere deelnemers, vlak voor je de ring in gaat
Als aanvulling op het leren hoe je tijdens een wedstrijd mentaal kalm blijft, wil je diezelfde gelijkmoedigheid ook meebrengen naar de resultaten na afloop. Je kunt wellicht teleurgesteld zijn met je resultaten, gefrustreerd dat je paard niet meewerkte, of van mening zijn dat de jury oneerlijk was in zijn beoordeling. Maar je moet altijd rustig blijven, wat er ook gebeurt.
5. Doorzettingsvermogen
Het kost heel veel tijd om een volleerd paardensporter te worden, laat staan een kampioen. Van veraf lijkt het alsof sommige paardensporters, die je op het podium ziet bij evenementen op het hoogste niveau, een buitengewone gave hebben. Maar zelfs de meest talentvolle ruiters moeten jaar in, jaar uit hard werken om hun doelen te bereiken.
Doorzettingsvermogen kan je helpen om je training vol te houden, ook als je een dipje hebt of wanneer je paard geblesseerd is. Het goede nieuws is dat paardensport, zelfs op topniveau, zelfs door sporters op leeftijd beoefend kan worden. Als je nadenkt over het verloop van je carrière, in plaats van slechts één seizoen, wordt het makkelijker om je motivatie vast te houden.
Tijdens de Olympische Spelen, wereldkampioenschappen, wereldbekerwedstrijden en nationscups kun je vele paardensporters treffen die al in hun 50-er, 60-er of 70-er jaren zijn. Denk bijvoorbeeld aan:
- Robert Gielen uit Canada in de endurance (73 jaar)
- Richard Davison uit Groot-Brittannië in de dressuur (67 jaar)
- Margie Goldstein-Engle uit de Verenigde Staten in het springen (65 jaar)
- Andrew Hoy uit Australië in de eventing (64 jaar)
- IJsbrand Chardon uit Nederland in het mennen (62 jaar)
- Mario Deslauriers uit Canada in het springen (58 jaar)
- Steffen Peters uit de Verenigde Staten in de dressuur (58 jaar)
Uiteraard is doorzettingsvermogen bij sommige disciplines een belangrijk onderdeel van elke wedstrijd. Endurance vraag van paard en ruiter dat zij vele uren samen zullen rijden. Wil je in die discipline succesvol zijn? Dan heb je een uithoudingsvermogen nodig dat die van marathonlopers overtreft, elke keer als je op je paard stapt.
6. Medeleven
Vriendelijkheid komt vaak voor bij paardensporters op hoog niveau. Zij weten hoe ze tegen elkaar moeten strijden, maar leven ook met elkaar mee. Ze juichen voor elkaar en geven jonge ruiters een zetje, zoals bijvoorbeeld dressuurkoningin Isabell Werth uit Duitsland tijdens de Ecco FEI wereldkampioenschappen in Herning advies gaf aan de Britse Charlotte Fry.
De Zwitser Martin Fuchs tijdens de wereldbekerfinale springen in Omaha, dit voorjaar. Hij maakte op een gegeven moment geen kans meer om zijn titel te prolongeren. Toen hij met teamgenoot Pius Schwizer in de kiss and cry area reed, zei hij dat als hij niet kon winnen, hij zijn beste energie naar zijn landgenoot zou sturen.
Soms heb je ook medeleven met je paard nodig, er zijn immers altijd twee zielen in de rijbaan bezig. Weten wanneer je het beste kunt stoppen met de wedstrijd of je van de startlijst kunt laten halen – zoals Ingrid Klimke helaas in Omaha moest doen met haar paard Franziskus – is onderdeel van het geheel.
Je moet wellicht een keer je hand opsteken naar de jury als teken dat je er voor vandaag mee stopt. Je paard kan wellicht je hele dressuurproef een keer vernachelen, maar hij heeft wel zijn best gedaan om te begrijpen wat je van hem vroeg. Dus hij verdient dezelfde knuffels die je hem ook zou geven als je wel dat oranje lintje zou winnen.
Ik ken maar heel weinig recreatie ruiters die zich hun training visualiseren. Ik ken zelfs maar weinig wedstrijdruiters die de trainingen visualiseren. 
