Geplaatst Fokkerij
De geboorte van een veulen, hoe verloopt die normaal gesproken?
Foto: Alison McKellar/ Bokt Wiki
Het besluit om een veulen te fokken is genomen en de merrie is drachtig. Nu begint het wachten, tot bijna een jaar later hopelijk een gezond en levendig veulen het levenslicht gaat zien. In dit artikel geven je antwoorden op de vraag hoe je kunt herkennen dat het ‘begonnen is’, hoe een normale bevalling in zijn werk gaat en wat er in de eerste uren van het leven van het veulen onbetwist in acht moet worden genomen.
Het is begonnen? Hoe verloopt een normale geboorte?
Rond de elf maanden, normaal gesproken rond de 336 dagen, duurt het voor het veulen geboren wordt. Maar menig merrie neemt er ook wel langer de tijd voor. Of het snel gaat gebeuren, kun je zien aan de uier van de merrie, deze vult zich en aan de spenen worden harsdruppeltjes zichtbaar. Eén of twee dagen voor de geboorte verslappen de spieren en banden in het bekkengebied. Tegenwoordig zijn er verschillende geboortealarmsystemen (singel, halster, chip) die een melding naar de smartphone laten uitgaan als er in de stal een geboorte aanstaande is. Veel merries benutten de rustige uren van de nacht om hun veulen ongestoord ter wereld te brengen. Nadat de waterblaas is geknapt en het vruchtwater eruit gestroomd is, beginnen de persweeën en meestal gaat de merrie dan liggen. Als alles goed gaat, komt er vervolgens een witte blaas met blauwachtige gloed, in de vulva te herkennen. Dit is de pootjesblaas. Daarna volgen de beide voorbenen en het neusje van het veulen. Zijn het hoofdje en de schouders van het veulen eenmaal te zien, dan is de rest zo gepiept. Het is zeer belangrijk dat de blaas die het veulen omringt, bij de geboorte openscheurt. Zo kan het veulen ademhalen. Slijm in het neusje kan men verwijderen door de neus vast te pakken en het slijm met de vingers uit de neus te wrijven. De eigenlijke geboorte duurt meestal niet langer dan 20 minuten. Duurt het merkbaar langer, dan is zeer snelle professionele hulp vereist. Als fokker moet je daarom waakzaam en voorbereid zijn het telefoonnummer van de dierenarts binnen handbereik hebben.
De bevalling is pas volledig voorbij wanneer ook de nageboorte (placenta) compleet is afgekomen. Twee dingen zijn hierbij belangrijk. Men moet absoluut voorkomen dat deze met kracht uit de merrie getrokken wordt. Om te voorkomen dat de merrie op de nageboorte gaat staan en deze op die manier eruit trekt, moet je deze even opknopen, bijvoorbeeld met een strotouwtje. Daarnaast moet deze helemaal compleet afkomen. Blijft er ook maar een klein stukje in de merrie achter, dan kan zijn ernstige gezondheidsproblemen krijgen met als ernstigste vorm een obstetrische hoefbevangenheid. Er is sprake van een vastzittende placenta als deze niet binnen een uur na de geboorte afgekomen is. Is twee uur na de bevalling de placenta nog niet afgekomen, dan moet de dierenarts onmiddellijk komen. Sowieso is het raadzaam om de dag na de geboorte de dierenarts te laten komen, om merrie en veulen volledig te controleren.
Wat gebeurt er in de eerste levensuren van het veulen?
Direct na de geboorte is het veulen nog met de merrie verbonden middels de navelstreng. Zodra de merrie opstaat, breekt deze op het daarvoor bestemde punt. De stomp van de navelstreng moet dan gedesinfecteerd worden. In geen geval mag je de navelstreng doorknippen, de kans op een bloeding is dan heel erg groot. De eerste uren in het leven van het veulen zijn, om verschillende redenen, doorslaggevend voor de rest van het leven. Een gezond veulen draait vrij snel na de geboorte op de buik, en zal op een gegeven moment proberen te gaan staan en de weg naar de uier zoeken. De eerste melk die het dan drinkt, ook wel colostrum of biest genoemd, is extreem belangrijk voor het immuunsysteem van het veulen. Ervaren fokkers hebben daarom in hun geboortepakket altijd een schone zuigfles met speen en een geschikte, schone emmer of iets dergelijks om in noodgevallen de merrie te kunnen melken en de biest of colostrum via de fles aan het veulen te kunnen geven. Heeft het pasgeboren veulen deze melk gehad, dan kan de fokker alvast iets rustiger ademhalen. Wel zullen ze de eerste 24 uur opmerkzaam blijven, want in deze tijd kan er nog veel gebeuren. Het veulen zal het nu nog even weer wat moeilijker krijgen. Want het spijsverteringssysteem zal nu op gang komen en de eerste mest, het zogenaamde darmpek, moet dan afkomen. Hengstveulens hebben hier vaak wat meer moeite mee dan merrietjes. Mocht dit problemen geven, dan kan de fokker of dierenarts het dier een handje helpen door het toedienen van een klysma. Is dit alles achter de rug, drinkt en slaapt het veulen goed en doet het tussendoor de nodige pogingen tot lopen, dan kan de fokker eindelijk weer even wat tijd voor zichzelf nemen.
Kleine tip: om te kijken of alles in orde is, zou je het "Giessener Vorsorgeschema" kunnen gebruiken. Dit schema is ontwikkeld door de universiteit van Gießen. Let op, dit schema is in het Duits!
Hoe groeit het veulen het beste op?
Licht, frisse lucht en veel beweging zijn de alfa en omega in de eerste weken van een paardenkind. Wanneer het kleintje in het begin nog wat wankel of krom op de beentjes staat, hoeft men zich daar nog niet meteen zorgen om te maken. In de regel komt dat in eerste dagen, als het veulen in de wei rekt en strekt, wel goed. Wil je in de toekomst geen onopgevoede pummel hebben, dan hoort er vanaf het begin tijd gestoken te worden in de opvoeding van het veulen. Als je het dier zo vroeg mogelijk leert wennen aan het halster, het meelopen naast de moeder en het optillen van de voetjes, heb je daar in een later stadium alleen maar profijt van. Het spreekt voor zich dat dit alles op een rustige manier aangeleerd wordt. Het maakt het veel makkelijker als de moeder vol vertrouwen en gelaten reageert op de mensen in haar omgeving. Dat kijkt het veulen van haar af.
Overigens moet de geboorte van het veulen binnen de door het stamboek aangegeven termijn, meestal rond de 28 dagen, daar aangegeven worden. Dat kan bij de meeste stamboeken gewoon via hun website. Het veulenrapport blijft bij de fokker is alleen nodig als het veulen geregistreerd moet worden.
De financiële kant van de fokkerij, hoe ziet die eruit?
Fokken is voor de meeste mensen een hobby en kost uiteraard geld. Hiervan dien je je bewust te zijn voordat je het besluit neemt om te fokken. Of er van deze kosten later nog iets terugkomt, eventueel door het dier goed te kunnen verkopen, daarop heb je geen enkele garantie. Wil je een veulen grootbrengen, dan moet je erop rekenen dat je het dier tot de leeftijd waarop het bereden kan worden, moet opvoeden en het dier de basisdingen moet leren. Er is een markt voor veulens en eentje voor rijpaarden. Daartussen is het vaak lastig om een koper te vinden en een prijs overeen te komen die de kosten dekt. De belangrijkste kosten zitten in het houden en voederen van de merrie, daarnaast komen de dierenartskosten en het bevruchtingsmanagement, inclusief dekgeld van de hengst. Dit alles kan variëren, afhankelijk van de mogelijkheden die voorhanden zijn. Het is wel duidelijk dat de kosten voor het fokken van een shetlandponyveulen, een wat robuuster ras, lager liggen dan die van een rijpaardveulen. Hier kunnen de kosten snel oplopen tot zeker € 5000, zeker als de merrie niet op je eigen stal en onder je eigen stalmanagement gehouden kan worden.
Podcast over dit onderwerp:
Meer informatie over dit thema kun je vinden in de podcast van het Gesellschaft für Pferdemedizin. Professor Karsten Feige, directeur van de paardenkliniek van hogeschool voor dierenartsen in Hannover en directeur van de GfD praat met Dr. Jutta Sielhorst over het fokken van je eerst eigen veulen. De podcast is hier te vinden. Ook andere interessante onderwerpen worden in deze podcast behandeld. Let op, deze podcast is in het Duits!