Geplaatst Algemeen
Afbeelding ter illustratie. Foto: Amanda/ Bokt Wiki
Hoe kun je een grijs novemberweekend nou beter opfleuren dan door deze samen door te brengen met andere paardengekken? Om hun horizon te verbreden op paardengebied, met dank aan talrijke sprekers van topklasse en te zien hoe deze theorie overtuigend in praktijk wordt gebracht? Van 5-7 kwamen in het kleine stadje Ehlershausen in Duitsland, niet ver van Hannover en dichtbij Lower Saxony’s Celle, hoofdstad van de paardensport, zo rond de 50 instructeurs en andere professionals uit de paardenwereld, ruiters en andere geïnteresseerde paardenliefhebbers bij elkaar.
Michael Rohrmann, paardeneconoom en vergevorderde rijinstructeur, succesvol bij springen en dressuur op s-niveau, slaagde er weer in om meerdere persoonlijkheden uit de paardenwereld aan te trekken als onderdeel van zijn seminar, getiteld: “De natuurlijke training.”
Net als twee jaar geleden was het event een geweldige mix van interessante lezingen uit diverse hoeken van de paardenwereld en leerzame praktijkoefeningen in de prachtige indoorpiste vlakbij het hotel waar het seminar was. De familie Jäger had de deuren van hun verbijsterende privé-trainingsfaciliteit weer geopend en liet niets te wensen over, niet voor de paarden die er gestald stonden, niet voor de ruiters en niet voor de toehoorders.
Een mogelijkheid om te leren
Seminars zoals deze zijn zeker niet makkelijk om te organiseren, laat staan in coronatijd. Men kon de dankbaarheid van de ruiters voelen en van de toehoorders net zo goed omdat ze de unieke leermogelijkheid hebben in tijden zoals deze.
Het was een uniek educatief evenement inderdaad, omdat het niet vaak mogelijk is om te luisteren naar gerenommeerde experts uit de paardensportwereld om hetzelfde evenement. Bepaalde problemen en tendensen die momenteel in de paardensport kunnen worden waargenomen zijn onderling afhankelijk van elkaar en het publiek werd erg bewust hiervan tijdens deze drie dagen. Wie er ook sprak, wie er ook reed of lesgaf, alles was in de geest van “Rijden als een partnerschap waarin de natuur van het paard altijd voorop staat.” Dit was alle drie dagen goed te voelen.
In deze strekking zijn ook de Duitse richtlijnen geschreven en wat ze hopen te bereiken. Tegenstanders daarvan, die in recentere tijden talrijk waren, missen simpelweg het punt dat een slechte toepassing niet betekent dat een methode niet goed is.
Wat er mogelijk is volgens klassieke principes, daarvan kon men getuigen en proeven in deze clinic, van vrijdag tot zondag. Een grote variatie aan paarden en ruiters, in alle soorten en maten en met verschillende ambities en trainingsniveaus zocht deskundig advies van Stefan Stammer en Angelika Frömming. Beiden hebben samengewerkt bij twee gelegenheden in de afgelopen jaren en vulden elkaar wederom erg goed aan.
Stammer is zeker weten al vele jaren een van de meest invloedrijke en populaire paardentherapeuten van Duitsland. In zijn lezing van zondagmorgen benadrukte hij dat het altijd het principe is “de vorm volgt de functie” en dat elke ruiter een kans heeft om zijn paard positief te vormen als hij diens personaliteit respecteert. Hij sloeg ook de spijker op zijn kop toen hij benoemde dat de ruiter altijd de keuze maakt om de natuur wel om de natuur wel of niet te respecteren, met alle gevolgen van dien. “Als we spectaculaire drafpassen willen laten zien, heb je altijd de keuze tussen het investeren in vijf jaar van serieus trainen voor het bereiken van een maximum aan ontspanning, kracht en elegantie. Of om gewoon het hoofd hoog te trekken en de rug van het paard op te offeren ten behoeve van zijn de prestaties van zijn benen,” verklaarde Stammer.
Stammer citeerde regelmatig de beroemde Duitse auteur Udo Bürger, die voor de tweede wereldoorlog dierenarts was bij de Duitse Cavalry School of Hannover, daarmee bewees hij hoe up-to-date klassieke literatuur kan zijn: “Lichtheid in de voorhand komt automatisch als de rug en de activiteit van de achterhand, alsmede de positie van de nek, in orde zijn.”
De benaderbare 53-jarige uit het zuiden van Duitsland is van beroep ook een fysiotherapeut voor mensen en een opgeleide sportleraar. Hij heeft de “Stammer Bewegingsleer” ontwikkeld, waarmee hij beschrijft als een holistisch concept om de beweging van het paard uit te leggen, analyseren en verbeteren door een gedetailleerde analyse van de problemen in het bewegingsapparaat van het paard. Zodoende zijn er therapeutische oplossingen ontwikkeld.
Dat is ook hoe hij de paarden benadert na de lunch op zaterdag; het boordelen van de zwakke plekken en helpen om een uitweg te vinden, terwijl hij benadrukt: “ik ben geen rijinstructeur, ik ben geen trainer. Ik kan allen de ruiters op bepaalde ideeën brengen.”
Klassieke training werkt voor elk paard
Het trainingsgedeelte kwam in het spel met Angelika Frömming, die een brede achtergrond in de paardensport heeft. Zij heeft getraind met enkele legenden uit de paardensport, startte zelf op grand prix niveau en is mogelijk het bekendst geworden door het jureren op internationaal niveau. Zij is nu al vele jaren de co-auteur van de Duitse richtlijnen, ze belichaamt de klassieke training en de Duitse richtlijnen als geen ander. Bij het seminar gaf ze in een lezing op vrijdagavond een holistisch overzicht van hoe de training van paarden door de jaren heen geëvolueerd is.
Terwijl Stefan Stammer gewend is aan werken met de hele variëteit aan typen paarden, bewijst Frömming dat principes van de klassieke training kunnen worden toegepast op absoluut alle paarden. Het zijn altijd kleine stapjes en een goede basis die het mogelijk maken voor paard en ruiter om zich te ontwikkelen zonder overbelast te worden. Ondanks haar leeftijd van 80 jaar, aarzelde ze geen moment tijdens de meer dan 6 uur per dag dat zij lesgaf. Haar manier van lesgeven is zeker weten buitengewoon: duidelijk, streng en meedogenloos, totdat het doel is bereikt. Maar ook aanmoedigend en vertrouwenwekkend voor zowel ruiter als paard. Haar enthousiasme kon altijd worden bespeurd en zo nu en dan hoorde je dat ook als de strikte focus uitmondde in een luid gelach.
Frömming haar advies was niet alleen voer voor de paard-ruiter combinaties in de ring, maar ook voor het publiek, die het ter harte konden nemen en ook mee naar huis voor hun eigen werk: “Een grote fout die ik vandaag zie: als iets goed werkt, het meteen opnieuw willen doen. Ik geef er de voorkeur aan het paard naar stal te brengen met het goede gevoel dat het hij het goed heeft gedaan en stop deze training voor vandaag,” dat was een aanbeveling voor een recreatieruiter die zo blij was na echt goed gereden zijgangen. De ruiter is kwestie wilde liever nog even doorgaan.
Een gevorderde dressuurruiter wilde het incidentiele kantelen van het paard tijdens de schouder binnenwaarts verbeteren, Frömming vertelde haar niet door te gaan in dezelfde hoek ten opzichte van de wand, maar in plaats daarvan adviseerde ze haar “verklein de hoek totdat je paard niet scheef staat, maar weer recht. Als alternatief kun je ook de binnenhand een beetje optillen voor een correctie. Dr. Reiner Klimke deed dit vroeger ook.”
Het werd duidelijk dat het gepensioneerde I-jurylid uit een generatie van ruiters komt die nog steeds de stap weten te waarderen als zoveel meer dan een gang voor de warming-up en cooling down. “Je kunt blijven stappen zo lang als je wilt, maar op een bepaald moment moet je toch aan het werk gaan met deze gang. De vader van Harry Boldt werkte altijd in stap, in plaats van aan het begin de draf te doen.”
Frömming zorgde er dan ook voor dat gedurende het werk de stap ook echt stap was en niet schuifelen op een luie manier. Maar op hetzelfde moment verdeelde ze ook de lessen in kleine stukjes om paard en ruiter zo nu en dan even op adem te laten komen. Ook deinsde ze er niet voor terug om een ruiter te vertellen dat zijn paard moe begon te worden en dat het oneerlijk was tegenover deze viervoetige partner om door te gaan.
Omdat een correcte basis en fundament is van elke oefening die je rijdt, reden sommige ruiters hun eerste les op een grote volte om hun paarden voor de loodlijn te krijgen. Het openen van de hoek hoofd-nek is geen hekserij als het paard geleerd heeft de hand van de ruiter te volgen en als het een gewoonte van de ruiter is om het dier een beetje achter de loodlijn te rijden. Voor paarden waar deze verkeerde manier van rijden al stevig vastgelegd is, kan een clinic geen wonderen verrichten en alleen maar wat ideeën geven om dit werk ten goede te veranderen. In beide gevallen is het doorslaggevend dat de ruiters iemand op de grond hebben om hen te ondersteunen. “De meeste ruiters voelen simpelweg niet dat zij hun paarden achter de loodlijn rijden, dat is waarom iemand moet kijken en hierop moet wijzen,” benadrukt Frömming.
Thies Kaspareit, hoofd opleidingen van de Duitse nationale federatie en Olympisch kampioen eventing in 1988, heeft alle lessen bijgewoond en nam deel aan de discussies met het panel. Hij voegt eraan toe: “Dit is des te belangrijker omdat de ruiter het nieuwe gevoel van het paard dat voor de loodlijn gaat lopen, eerst eigen moet maken.” Soms kunnen slechts enkele centimeters al een heel groot verschil maken. Een goed getraind paard toonde vrij snel een nieuwe manier van bewegen toen de nek langer werd en hij echt van achter naar voren gereden werd. De draf werd swingender en de rug zag er minder vastgezet uit.
Echter, Frömming werkte niet alleen aan de basis en met sommige ruiters aan het verbeteren van bepaalde dressuuroefeningen, haar adelaarsoog miste ook de kleinste gewoonten niet: “Ik weet dat sommige trainers, Paul Stecken was de bekendste van hen, het prettig vinden hun paarden op te warmen in stap aan de lange teugels. Maar een paard is een paard en er kan altijd iets gebeuren. Volledig zonder teugelcontact heb ik totaal geen controle.” Ties Kaspareit reageerde hierop met een twinkeling in zijn ogen. “maar controle via de teugels is niet compatibel met de bediening van een mobiele telefoon van tegenwoordig.” Hij maakte hiermee duidelijk dat bepaalde gewoonten uit de moderne tijd de veiligheid van de ruiters bedreigen, zonder dat ze er bewust van zijn.
Voor de ruiters eindigde de instructie niet met het seminarweekend. Tijdens de dagen van het seminar maakte de populaire Duitse rijinstructrice Renate Elberich uit Münster notities in de vorm van een protocol voor elke ruiter. Een week na het seminar werden deze bediscussieerd in een Zoom-meeting. Dus elke ruiter kreeg nog een aanvullende, leerzame feedback.
Let op de nekwervels
Terwijl het praktische gedeelte in de indoorpiste wederom toonde dat elk paard, ongeacht of het een recreatiepaard is dat af en toe dressuurmatig gereden wordt, een hete jongeling die nog niet in balans is, of een internationaal dressuurpaard, een individuele benadering en een gedegen basis nodig heeft om correct en gezond te bewegen. De lezing van zaterdagavond maakte iedereen er weer van bewust dat ruiters elk signaal van ongemak serieus moeten nemen, hoe klein ook.
Dr. Ralf Pellmann, een goed bekendstaande paardendierenarts van Lower Saxony, is gespecialiseerd in orthopedische problemen en heeft zijn focus op het nekgedeelte van de wervelkolom van het paard. Pellman begon zijn lezing met de observatie dat ziekten als hoefkatrol en cornage er tegenwoordig een stuk minder zijn dankzij goed fokken, maar dat voor de zorg voor het nekgedeelte van de wervelkolom toe nu toe relatief weinig verbetering is of erkenning van het belang ervan.
“Ondanks de lengte van zijn nek, heeft het paard maar zeven nekwervels en om die reden spelen de nekspieren een belangrijke rol in de stabilisatie. Veel moderne paarden zijn lang niet zover ontwikkeld in het onderste deel van de nek als de wilde paarden.”
Het lijkt overduidelijk dat problemen met de wervels in de nek mogelijk niet zeldzaam is, vanwege dit anatomische feit. Maar ze zijn doorgaans niet eenvoudig te diagnosticeren omdat men de signalen correct moet zien en deze interpreteren als symptomen. Pijn die zich bevindt in de nekwervels kan effect hebben op het hele lichaam, daardoor kunnen symptomen op het eerste oog misleidend zijn.
Dr. Pellman maakte een lijstje van symptomen zoals struikelen en vallen als gevolg van druk op de zenuwen of eenzijdige verlamming van een achterbeen, of gebrek aan/ onvermogen tot stelling en buiging. Significant kan ook een “singeltest” zijn, door het paard op te zadelen of een longeersingel om te doen. Omdat de lange rugspier (musculus longissimus) de nekwervels verbindt met het bekken, kunnen paarden zich in zo’n situatie beperkt voelen bij de schoft en weerstand tonen.
De oorzaken voor problemen in de nekwervels, die Dr. Pellmann noemde, zijn legio: een simpel ongelukje op het land kan al leiden tot beknelling van zenuwen. Ze kunnen aangeboren zijn, zoals een subluxatie (de nekwervels liggen niet recht op hun as), omdat röntgenfoto’s al vervormingen laten zien in jonge paarden. Of er kunnen chips zijn, afkomstig van de facetgewrichten.
Dr. Pellman benadrukt dat het paardrijden met extreme hoofd-nek posities, of het nu extreme hyperflexie is of het rijden met hoofd op absolute hoogte, gevaarlijk is omdat het resulteert in spanningen in de spieren in nek en rug. Dit kan weer ontstekingen veroorzaken, die resulteren in pijn en disfunctioneren.
Professionele marketing domineert paardenfokkerij
Na de eerste praktijksessie op vrijdagmorgen hield Cord Wassmann een lezing over “paarden beoordelen”. Het voormalig hoofd van de Hannoveraanse keuringscommissie legde de focus op het veranderingen in de afgelopen decennia, die de 78-jarige van dichtbij meemaakte.
Wassmann opende zijn lezing met de indicatie dat mensen al eeuwenlang paarden fokken en trainen – soms met hun natuur mee en soms ertegenin. Hij omschreef het proces van het opnieuw fokken van de warmbloed van een werkpaard naar een rij- en sportpaard.
Sinds de 70-er jaren zijn niet alleen de specifieke wensen veranderd, maar ook het exterieur en de manier van bewegen van het warmbloedpaard. Belangrijk zijn tegenwoordig het type paard, de kwaliteit en de levensduur. Om onder andere dit laatste te kunnen bereiken, speelt de zogenaamde “genetische selectie” een belangrijke rol. Genetische erfelijke factoren worden gebruikt om de gezondheid van de paarden te verbeteren, maar niet om de prestaties te verhogen.
Interessant met betrekking tot de dressuursport benoemde Wassmann de het afdrukvermogen van het paard in hoge mate genetisch is. In tegenstelling tot vroeger tijden fokken de fokkers tegenwoordig voor potentiële kopers en dus voor professionele marketing. Deze factoren beslissen nu welke hengst vaker wordt gebruikt of juist niet. Of dit de warmbloedfokkerij ten goede komt of niet, dat moet de toekomst uitwijzen.
Harmonie en lichtheid als doel
Na een weekend vol informatie en indrukken, stond één ding wel vast: “een hogeschool dressuurmodel”, een term die Stefan Stammer aanhaalde in zijn lezing, of een speciale paardrijschool zijn niet nodig: harmonie en lichtheid kunnen bereikt worden door hen die er goed naar kijken en de Duitse benadering, uitgedrukt in richtlijnen, is een meer dan bruikbare manier om deze doelen te bereiken.
Helaas verkiezen sommige ruiters – die worden beschouwd als “leidende figuren” in de top van de paardensport” het verzamelen van lintjes boven harmonie. Dit zou genoeg reden moeten zijn voor de verantwoordelijken in de nationale federaties en de FEI om na te denken over een cijfer voor harmonie, zoals mevrouw Frömming suggereerde tijdens dit leerzame weekend in Ehlershausen.
Disclaimer: Wij hebben geen foto die aansluit bij dit artikel, daarom hebben wij er een foto ter illustratie bij gezet. Heb jij een passende foto? Stuur dan even een PB naar één van de Nieuwsredactieleden of het Nieuwsredactie-account.