Geplaatst Algemeen
Door Vikki Fowler, Veterinair paardentandarts
De ligging van de tong in de paardenmond. Foto: Marjo
Na mijn recente artikel met betrekking tot het aanpassen van het bit aan de individuele paardenmond (VN, 31-5-2021, Red.), is het mij duidelijk geworden dat ruiters de paardentong niet begrijpen. Totaal niet. De tong van het paard is de sleutel tot alles. Het vertelt je wat een paard voelt en denkt, hoe echt de houding van je paard is en kan spanning tonen die hun prestatie belemmert.
De tong staat in verbinding met de achterbenen
De paardentong is één grote spiermassa, zelfs nog groter dan je denkt. De achterste kies staat ongeveer ter hoogte van het paardenoog, de tong zit zelfs nog verder achterin dan dat. Net achter het bit verdubbelt de tong in hoogte, hij vult daar de complete mond van het paard. De tong staat via een lange lijn van met elkaar verbonden spieren helemaal in verbinding met de achterbenen. Wat er met de tong gebeurt, heeft RECHTSTREEKS effect op de mogelijkheid van het paard om de achterbenen te gebruiken.
Helaas beschouwen vele ruiters de tong als hinderlijk en zetten deze vast. Ze gebruiken hiervoor verschillende neusriemen: lage neusriemen, sperriemen, Mexicaanse neusriemen, micklem neusriemen, “anatomische” neusriemen, aansnoerneusriem, etc. Sommige mensen gebruiken een bit met een tonglepel (bedenk dan ook dat de tong in hoogte verdubbelt achter het bit) en sommige mensen binden de tong zelfs helemaal vast. Hierdoor mis je een zeer belangrijke bron van informatie, die je paard wel heel graag wil geven!
Waarom steekt het paard zijn tong uit? NIET vanwege slechte manieren en het is ook niet om aan het bit te ontkomen, het is een schreeuw om hulp. Als de tong in de mond zit, is hij kort en dik. Elk scherp puntje waar de tong tegenaan komt, veroorzaakt pijn. En de druk van het bit wordt versterkt. Het paard zal direct reageren door zijn tong uit te steken. Dit maakt de tong lang en dun, wat de druk van het bit of de pijn van bijvoorbeeld een scherpe rand aan een kies verlichten. Als dit wordt verhinderd door een neusriem, al is het een hele losse (als deze voor het bit zit, is het helemaal een probleem, los of niet. Hou hierbij rekening met de hefboomwerking van het kaakgewricht) zal het paard reageren door zijn tong terug te trekken of zelfs over het bit te gooien. Een lage neusriem niet voorkomen dat dit gebeurt, je kunt het alleen niet meer zien gebeuren.
Dit paard geeft ongemak of pijn van het bit aan door de tong uit te steken.
Foto: Wikimedia Commons
Als de tong wordt teruggetrokken, veroorzaakt dit spanning helemaal tot in de nek, over de rug, tot zelfs in de achterbenen. Als de tong over het bit ligt, ligt het bit direct op de lagen van de paardenmond. Deze lagen zijn een messcherp bot met een dun laagje tandvlees er overheen. Als het bit hier direct contact mee maakt, is dit extreem pijnlijk en het paard zal erg heftig reageren. Soms zelfs zodanig dat ze gaan steigeren of de ruiter eraf gooien. Dit is geen ondeugend gedrag, dit komt door pijn. Het paard probeert de pijn te ontwijken door andere pijn te creëren, ze kunnen dit niet winnen, en ook niet vertellen. Hoe hard ze het ook proberen.
Spanning in de tong
Spanning in de tong wordt niet alleen veroorzaakt door slecht onderhoud van het gebit of slecht passende bitten. De manier waarop het paard aan het werk wordt gezet, heeft ook invloed op de spanning van de tong. Trek je kin maar eens omhoog en naar binnen, en voel hoe groot je tong aanvoelt. Hou dit een tijdje vast en de achterkant van je tong zal pijn gaan doen. Open nu je mond en steek je tong uit. Dit is zeker niet comfortabel, maar het is wel een verlichting van die spanning. Dit gebeurt ook in de paardenmond, maar dan op een grotere schaal. Alles dat maakt dat het paard zichzelf zo draagt (valse knik, neus achter de loodlijn), zal deze tongproblemen geven. Of dat nou slecht rijden is, rugpijn of een subtiele kreupelheid aan een achterbeen. Deze reactie is niet gebonden aan een bit, een paard dat met een bitloos hoofdstel in een valse knik loopt zal dezelfde belemmering van de tong krijgen zodra het hoofd achter de loodlijn komt. Vanaf de andere kant bekeken, de meesten van ons hebben wel eens gehoord van teugelkreupelheid. Dit gebeurt wanneer de spanning in de tong een zichtbare kreupelheid veroorzaakt.
Er is een reden waarom het uitsteken van de tong bij de dressuur wordt gezien als een slecht teken, maar niet vanwege slechte manieren. Het komt doordat het spanning en een slechte training zichtbaar maakt. De makkelijkste oplossing lijkt hierbij om de mond dicht te snoeren. Persoonlijk geloof ik dat alle neusriemen die voor het bit langs gaan zouden moeten worden verbannen uit de dressuur. En er zouden twee vingers gemakkelijk tussen de hoge neusriem en de neusbrug geplaatst moeten kunnen worden. Dat zou het kaf van het koren moeten scheiden.
Checklist
Samenvattend, zorg ervoor dat het gebit van je paard regelmatig wordt gecontroleerd door een gecertificeerde paardentandarts, of veearts met als specialisatie gebit. Wees er zeker van dat het bit past bij de anatomie van dat specifieke paard. Rij met een vrij losse neusriem, die niet onder het bit zit. Zorg dat je paard in het werk correct over de bovenlijn beweegt, met constante verbinding en met een soepele beweging in de rug. Dan zal je paard geen noodzaak zien zijn tong uit te steken.
Nog een kanttekening: de tong is een symptoom en niet het probleem zelf. Sta niet toe dat iemand prutst met de tong van jouw paard. De stroming om het tongbeen los te maken door de tong te gebruiken, is niet alleen gevaarlijk maar ook een hoop nonsens. Doe dit gewoon niet!
En onthoud: gebitsonderhoud is een basiszorg, nooit een luxe.
) 
